Q1. Distinguish between the Human Development Index (HDI) and the Inequality-adjusted Human Development Index (IHDI) with special reference to India. Why is the IHDI considered a better indicator of inclusive growth? (Answer in 150 words) 10
ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೂಚ್ಯಂಕ (HDI) ಯುಎನ್ಡಿಪಿ (UNDP) ಯ ಒಂದು ಸಂಯೋಜಿತ ಸೂಚ್ಯಂಕವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಒಂದು ದೇಶದ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಆಯಾಮಗಳಲ್ಲಿನ ಸರಾಸರಿ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಅಳೆಯುತ್ತದೆ: ದೀರ್ಘ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯಕರ ಜೀವನ, ಜ್ಞಾನ, ಮತ್ತು ಯೋಗ್ಯ ಜೀವನ ಮಟ್ಟ. ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಲಾಭಗಳು ಸಮಾನವಾಗಿ ಹಂಚಿಕೆಯಾದರೆ ದೇಶವು ಸಾಧಿಸಬಹುದಾದ ಸಂಭಾವ್ಯ ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಇದು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.
ಅಸಮಾನತೆ-ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯ ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೂಚ್ಯಂಕ (IHDI), ಆರೋಗ್ಯ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಆದಾಯದ ಹಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿನ ಅಸಮಾನತೆಗಳನ್ನು ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು HDI ಅಂಕವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ನೈಜ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಭಾರತದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ, 2022 ರಲ್ಲಿ ಅದರ HDI ಶ್ರೇಣಿ 134 ಆಗಿದ್ದರೂ, ಅಸಮಾನತೆಗಾಗಿ ಸರಿಹೊಂದಿಸಿದಾಗ ಅದರ HDI ಮೌಲ್ಯದಲ್ಲಿ 31.1% ನಷ್ಟವಾಗಿದೆ, ಇದು ಆಳವಾದ ಅಸಮಾನತೆಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
IHDI ಅನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುವ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಉತ್ತಮ ಸೂಚಕವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಅಸಮಾನತೆಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುತ್ತದೆ. HDI ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸಬಹುದಾದರೂ, ಈ ಪ್ರಗತಿಯು ಎಷ್ಟು ಸಮಾನವಾಗಿ ಹಂಚಿಕೆಯಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು IHDI ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಭಾರತದಂತಹ ದೇಶದಲ್ಲಿ, ಗಮನಾರ್ಹ ಆದಾಯದ ಅಸಮಾನತೆಗಳು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ಅಸಮಾನ ಪ್ರವೇಶವಿರುವುದರಿಂದ, IHDI ವಾಸ್ತವಿಕ, ವ್ಯಾಪಕ-ಆಧಾರಿತ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಹೆಚ್ಚು ನಿಖರವಾದ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.
Q2. What are the challenges before the Indian economy when the world is moving away from free trade and multilateralism to protectionism and bilateralism? How can these challenges be met? (Answer in 150 words) 10
ಜಗತ್ತು ಮುಕ್ತ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಬಹುಪಕ್ಷೀಯತೆಯಿಂದ ಸಂರಕ್ಷಣಾವಾದ ಮತ್ತು ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯತೆಯತ್ತ ಸಾಗುತ್ತಿರುವುದು ಭಾರತದ ರಫ್ತು-ಆಧಾರಿತ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರಕ್ಕೆ ಗಣನೀಯ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಒಡ್ಡುತ್ತದೆ.
ಸವಾಲುಗಳು: ಜಾಗತಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ಹಿಂಜರಿತ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಂದ ಇಂಗಾಲದ ಗಡಿ ತೆರಿಗೆಗಳಂತಹ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಸುಂಕಗಳು ಮತ್ತು ಸುಂಕೇತರ ಅಡೆತಡೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಭಾರತದ ರಫ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು ಕುಗ್ಗುತ್ತಿವೆ. ಈ ಸಂರಕ್ಷಣಾವಾದವು ಜಾಗತಿಕ ಪೂರೈಕೆ ಸರಪಳಿಗಳನ್ನು ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ಆರ್ಥಿಕತೆಗಳಿಗೆ ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿರುವ WTO ನಂತಹ ಬಹುಪಕ್ಷೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ನಿಯಮ-ಆಧಾರಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಅಮೆರಿಕ ಮತ್ತು ಚೀನಾದಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ಶಕ್ತಿಗಳ ನಡುವಿನ ಭೌಗೋಳಿಕ-ರಾಜಕೀಯ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ಯುದ್ಧಗಳು ಆರ್ಥಿಕ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತವೆ.
ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುವುದು: ಈ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಬಹುಮುಖಿ ವಿಧಾನದ ಮೂಲಕ ಎದುರಿಸಬಹುದು.
ದೇಶೀಯ ಬಲವರ್ಧನೆ: ಭಾರತವು 'ಆತ್ಮನಿರ್ಭರ ಭಾರತ' ಮಿಷನ್ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ದೇಶೀಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಚಾಲಕಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಮತ್ತು ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಗಮನಹರಿಸಬೇಕು.
ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯತೆ: ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಭದ್ರಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟ ಮತ್ತು ಯುಕೆ ಯಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ಪಾಲುದಾರರೊಂದಿಗೆ ಸಮತೋಲಿತ ಮುಕ್ತ ವ್ಯಾಪಾರ ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು (FTAs) ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸುವುದು ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿದೆ.
ಬಹುಪಕ್ಷೀಯ ನಾಯಕತ್ವ: ಭಾರತವು ಜಿ-20 ಯಂತಹ ವೇದಿಕೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಗ್ಲೋಬಲ್ ಸೌತ್ನ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿಯಬೇಕು, ಸುಧಾರಿತ, ಸಮಾನವಾದ ಜಾಗತಿಕ ವ್ಯಾಪಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ವಕಾಲತ್ತು ವಹಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಹೊಸ ಜಾಗತಿಕ ಮೌಲ್ಯ ಸರಪಳಿಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಸ್ಥಾನೀಕರಿಸಬೇಕು.
Q3. Explain the factors influencing the decision of the farmers on the selection of high value crops in India. (Answer in 150 words) 10
ಭಾರತೀಯ ರೈತರು ಅಧಿಕ-ಮೌಲ್ಯದ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು (HVCs) ಬೆಳೆಯುವ ನಿರ್ಧಾರವು ಆರ್ಥಿಕ, ನೀತಿ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ-ಹವಾಮಾನದ ಅಂಶಗಳ ಸಂಕೀರ್ಣ ಸಂಯೋಜನೆಯಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿದೆ, ಇದು ಜೀವನೋಪಾಯ ಕೃಷಿಯಿಂದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೃಷಿಯತ್ತ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
ಆರ್ಥಿಕ ಅಂಶಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದ್ದು, ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬೆಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಲಾಭದಾಯಕತೆ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರೇರಕಗಳಾಗಿವೆ. ಹತ್ತಿ, ಕಬ್ಬು, ಮಸಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ತೋಟಗಾರಿಕಾ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದಾಯದ ಸಾಧ್ಯತೆಯು ರೈತರನ್ನು ವೈವಿಧ್ಯೀಕರಣಕ್ಕೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಲೆ ಅಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಗೊಬ್ಬರ ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಮಿಕರಂತಹ ಒಳಹರಿವಿನ ವೆಚ್ಚಗಳ ಹೆಚ್ಚಳದಂತಹ ಅಪಾಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮತೋಲನಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಸರ್ಕಾರಿ ನೀತಿಗಳು ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಕನಿಷ್ಠ ಬೆಂಬಲ ಬೆಲೆ (MSP) ಸುರಕ್ಷತಾ ಜಾಲವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದರೂ, ಅದರ ಗೋಧಿ ಮತ್ತು ಭತ್ತದ ಕಡೆಗಿನ ಒಲವು ವೈವಿಧ್ಯೀಕರಣವನ್ನು ನಿರುತ್ಸಾಹಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಎಣ್ಣೆಬೀಜಗಳು, ಬೇಳೆಕಾಳುಗಳು ಅಥವಾ ತೋಟಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸರ್ಕಾರಿ ಯೋಜನೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಕಗಳು HVC ಗಳತ್ತ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತವೆ. ರಫ್ತು ನೀತಿಗಳು, ಸಾಲದ ಲಭ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಬೆಳೆ ವಿಮಾ ಯೋಜನೆಗಳು ರೈತರ ಅಪಾಯ ಸಹಿಷ್ಣುತೆಯ ಮೇಲೆ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತವೆ.
ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಕೃಷಿ-ಹವಾಮಾನ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಂಶಗಳು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿವೆ. ಬೆಳೆ ಆಯ್ಕೆಯು ಮಣ್ಣಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಹವಾಮಾನ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ನೀರಾವರಿ ಲಭ್ಯತೆಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ HVC ಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನೀರು-ತೀವ್ರವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಅಧಿಕ-ಇಳುವರಿಯ, ಹವಾಮಾನ-ನಿರೋಧಕ ಬೀಜಗಳು ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಕೃಷಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಂತಹ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಒಳಹರಿವುಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶವು ಉತ್ಪಾದಕತೆ ಮತ್ತು ಲಾಭದಾಯಕತೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿದೆ.
Q4. Elaborate the scope and significance of supply chain management of agricultural commodities in India. (Answer in 150 words) 10
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಸರಕುಗಳ ಪೂರೈಕೆ ಸರಪಳಿ ನಿರ್ವಹಣೆ (Supply Chain Management) ಯು ಖರೀದಿ, ಸಂಗ್ರಹಣೆ, ಸಾರಿಗೆಯಿಂದ ಸಂಸ್ಕರಣೆ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮ ಬಳಕೆಯವರೆಗಿನ ವ್ಯಾಪಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ಜಮೀನಿನಿಂದ ಮಂಡಿಗೆ ಮೊದಲ ಮೈಲಿ ಸಂಪರ್ಕ, ಗೋದಾಮು (ಶೀತಲ ಸಂಗ್ರಹಾಗಾರ ಸೇರಿದಂತೆ) ಮತ್ತು ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಕೊನೆಯ ಮೈಲಿ ತಲುಪಿಸುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.
ದಕ್ಷ ಪೂರೈಕೆ ಸರಪಳಿ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಮಹತ್ವವು ಬಹುಮುಖಿಯಾಗಿದೆ. ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ, ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಅಂದಾಜು ₹1,52,790 ಕೋಟಿಗಳಷ್ಟು ಇರುವ ಕೊಯ್ಲಿನ ನಂತರದ ನಷ್ಟವನ್ನು ತಡೆಯುವ ಮೂಲಕ ರೈತರ ಆದಾಯವನ್ನು ದ್ವಿಗುಣಗೊಳಿಸಲು ಇದು ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿದೆ. ಇ-ನಾಮ್ (e-NAM) ನಂತಹ ವೇದಿಕೆಗಳ ಮೂಲಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ರೈತ ಉತ್ಪಾದಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು (FPO) ಸಬಲೀಕರಣಗೊಳಿಸುವುದು, ಭಾರತದ 86% ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ಅತಿ ಸಣ್ಣ ರೈತರಿಗೆ ಲಾಭದಾಯಕ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ವ್ಯೂಹಾತ್ಮಕವಾಗಿ, ಇದು ಆಹಾರ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಖಾತ್ರಿಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ, ಹಣದುಬ್ಬರವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ರಫ್ತುಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಜಾಗತಿಕ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.
Q5. The fusion energy programme in India has steadily evolved over the past few decades. Mention India’s contributions to the international fusion energy project – International Thermonuclear Experimental Reactor (ITER). What will be the implications of the success of this project for the future of global energy? (Answer in 150 words) 10
ಭಾರತದ ಸಮ್ಮಿಳನ ಶಕ್ತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಥರ್ಮೋನ್ಯೂಕ್ಲಿಯರ್ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ರಿಯಾಕ್ಟರ್ (ITER) ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣ ಸದಸ್ಯನಾಗಿ ಅದರ ಪಾತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಪಡೆದಿದೆ. ಇದು ಸಮ್ಮಿಳನ ಶಕ್ತಿಯ ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುವ ಜಾಗತಿಕ ಸಹಯೋಗವಾಗಿದೆ. ಭಾರತವು ಬೃಹತ್ ಕ್ರಯೋಸ್ಟಾಟ್, ಕ್ರಯೋ-ವಿತರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ತಾಪನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಂತಹ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಘಟಕಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಮೂಲಕ ತಯಾರಿಸಿ, ವಸ್ತು ರೂಪದಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತಿದೆ.
ITER ಯೋಜನೆಯ ಯಶಸ್ಸು, ಅದು ಬಳಸುವ ಶಕ್ತಿಗಿಂತ ಹತ್ತು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ಜಾಗತಿಕ ಶಕ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಪರಿವರ್ತಕ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಬೀರುತ್ತದೆ. ಇದು ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ, ಇಂಗಾಲ-ಮುಕ್ತ ಶಕ್ತಿಯ ಮೂಲವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ, ಹಸಿರುಮನೆ ಪರಿಣಾಮದಂತಹ ಪರಿಸರ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸಮ್ಮಿಳನ ಶಕ್ತಿಯು ಅಂತರ್ಗತವಾಗಿ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿದೆ, ಅನಿಯಂತ್ರಿತ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯ ಅಪಾಯವಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರದ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಡ್ಯೂಟೇರಿಯಂನಂತಹ ಇಂಧನವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಯಶಸ್ವಿ ITER, ಭಾರತ ಮತ್ತು ಜಗತ್ತಿಗೆ ಸಮ್ಮಿಳನ ರಿಯಾಕ್ಟರ್ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ, ಇದರಿಂದ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಇಂಧನ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
Q6. How can India achieve energy independence through clean technology by 2047? How can biotechnology play a crucial role in this endeavour? (Answer in 150 words) 10
2047ರ ವೇಳೆಗೆ ಇಂಧನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸುವ ಭಾರತದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವು 'ಪಂಚಾಮೃತ' ಗುರಿಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಬಹುಮುಖಿ ಶುದ್ಧ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಇದು ಸೌರ ಮತ್ತು ಪವನ ಶಕ್ತಿಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿಯಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಸಿರು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಮಿಷನ್ ಮೂಲಕ ಭಾರತವನ್ನು ಹಸಿರು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ನ ಜಾಗತಿಕ ಕೇಂದ್ರವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ, ಸಣ್ಣ ಮಾಡ್ಯುಲರ್ ರಿಯಾಕ್ಟರ್ಗಳ (SMRs) ಮೇಲೆ ಗಮನಹರಿಸಿ ಪರಮಾಣು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಮೂರು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು ಮತ್ತು ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ವಾಹನಗಳ (EVs) ಬಳಕೆಯನ್ನು ಚುರುಕುಗೊಳಿಸುವುದು ಈ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.
ಈ ಪರಿವರ್ತನೆಯಲ್ಲಿ ಜೈವಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ:
ಜೈವಿಕ ಇಂಧನಗಳು: ಗೋಬರ್-ಧನ್ ನಂತಹ ಯೋಜನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಕಬ್ಬು ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ತ್ಯಾಜ್ಯದಿಂದ ಬಯೋ-ಇಥೆನಾಲ್, ಬಯೋಡೀಸೆಲ್ ಮತ್ತು ಸಂಕುಚಿತ ಜೈವಿಕ ಅನಿಲ (CBG) ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿ, ಪಳೆಯುಳಿಕೆ ಇಂಧನ ಆಮದನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಜೈವಿಕ-ಉತ್ಪಾದನೆ: BioE3 ನೀತಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಜೈವಿಕ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ಗಳಂತಹ ಪರ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಿ, ಪೆಟ್ರೋಕೆಮಿಕಲ್ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಿ, ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಪೋಷಿಸುತ್ತದೆ.
ತ್ಯಾಜ್ಯದಿಂದ ಶಕ್ತಿ: ಕೃಷಿ ಶೇಷವನ್ನು ಶಕ್ತಿಯನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಮೂಲಕ ಬೆಳೆ ಸುಡುವ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ.
ಈ ಸಮಗ್ರ ವಿಧಾನವು ವಿಕಸಿತ ಭಾರತ@2047ಕ್ಕಾಗಿ ಸುಸ್ಥಿರ ಮತ್ತು ಸ್ವಾವಲಂಬಿ ಇಂಧನ ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.
Q7. What is Carbon Capture, Utilization and Storage (CCUS)? What is the potential role of CCUS in tackling climate change? (Answer in 150 words) 10
ಕಾರ್ಬನ್ ಕ್ಯಾಪ್ಚರ್, ಯುಟಿಲೈಸೇಶನ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟೋರೇಜ್ (CCUS) ಎನ್ನುವುದು ಉಕ್ಕು, ಸಿಮೆಂಟ್, ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರಗಳು ಮತ್ತು ಪೆಟ್ರೋಕೆಮಿಕಲ್ಸ್ನಂತಹ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಕಷ್ಟಕರವಾದ ವಲಯಗಳಿಂದ ಅಥವಾ ನೇರವಾಗಿ ವಾತಾವರಣದಿಂದ CO2 ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ಒಂದು ಗುಂಪಾಗಿದೆ. ಸೆರೆಹಿಡಿದ CO2 ಅನ್ನು ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ರಚನೆಗಳಲ್ಲಿ ಭೂಗತವಾಗಿ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಇಂಧನಗಳು (ಮೆಥನಾಲ್, ಎಥೆನಾಲ್), ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು, ಮತ್ತು ಕಟ್ಟಡ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳಂತಹ ಮೌಲ್ಯಯುತ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.
ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸುವಲ್ಲಿ ಇದರ ಸಂಭಾವ್ಯ ಪಾತ್ರವು ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ:
ಇದು 70% ರಷ್ಟು ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾದ, ಕಾರ್ಬನ್ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಲು ಕಷ್ಟಕರವಾದ ವಲಯಗಳನ್ನು ಡಿಕಾರ್ಬೊನೈಸ್ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ ಮತ್ತು CO2 ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ಮೂಲಕ 2070 ರ ವೇಳೆಗೆ ಭಾರತದ ನಿವ್ವಳ-ಶೂನ್ಯ ಗುರಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಒಪ್ಪಂದದ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಇದು ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿದೆ.
ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನಗಳಿಗೆ ಬದಲಾಯಿಸುವಾಗ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನಂತಹ ಪಳೆಯುಳಿಕೆ ಇಂಧನಗಳ ಸ್ವಚ್ಛ ಬಳಕೆಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿ, ಇದು ನ್ಯಾಯಯುತ ಇಂಧನ ಪರಿವರ್ತನೆಯನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ.
ಆದಾಗ್ಯೂ, ಹೆಚ್ಚಿನ ವೆಚ್ಚ, ವಾಣಿಜ್ಯ ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯತೆಯ ಕೊರತೆ, ಮತ್ತು ಇದು ಪಳೆಯುಳಿಕೆ ಇಂಧನ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು ಎಂಬ ಆತಂಕಗಳು ಇದರ ವ್ಯಾಪಕ ಅಳವಡಿಕೆಗೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗಿವೆ.
Q8. Seawater intrusion in the coastal aquifers is a major concern in India. What are the causes of seawater intrusion and the remedial measures to combat this hazard? (Answer in 150 words) 10
ಕರಾವಳಿ ಸಿಹಿನೀರಿನ ಜಲಪದರಗಳಲ್ಲಿ (aquifers) ಸಮುದ್ರದ ನೀರು ನುಗ್ಗುವಿಕೆಯು ಭಾರತದ ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಉತ್ಪಾದಕತೆಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಪರಿಸರ ಅಪಾಯವಾಗಿದೆ.
ಕಾರಣಗಳು:
ಅಂತರ್ಜಲದ ಅತಿಯಾದ ಬಳಕೆ: ಕೃಷಿ, ಗೃಹ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ಅಂತರ್ಜಲವನ್ನು ಅತಿಯಾಗಿ ಪಂಪ್ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಸಿಹಿನೀರಿನ ಮಟ್ಟವು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ದಟ್ಟವಾದ ಸಮುದ್ರದ ನೀರು ಒಳನಾಡಿಗೆ ಬರಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.
ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ: ಏರುತ್ತಿರುವ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟವು ಸಾಗರದಿಂದ ಹೈಡ್ರಾಲಿಕ್ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಉಪ್ಪುನೀರನ್ನು ಜಲಪದರಗಳಿಗೆ ತಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚು ತೀವ್ರವಾದ ಚಂಡಮಾರುತಗಳು ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಮುಳುಗಿಸುತ್ತವೆ.
ಕರಾವಳಿ ಅವನತಿ: ಮರಳು ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣದಂತಹ ಅನಿಯಂತ್ರಿತ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್ಗಳಂತಹ ನೈಸರ್ಗಿಕ ತಡೆಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತವೆ.
ಪರಿಹಾರ ಕ್ರಮಗಳು:
ಸುಸ್ಥಿರ ಜಲ ನಿರ್ವಹಣೆ: ದಕ್ಷ ನೀರಾವರಿ (ಹನಿ/ಸಿಂಪರಣೆ), ಕಡಿಮೆ ನೀರು ಬಳಸುವ ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ವೈವಿಧ್ಯೀಕರಣ, ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕರಿಸಿದ ತ್ಯಾಜ್ಯನೀರಿನ ಮರುಬಳಕೆಯ ಮೂಲಕ ಅಂತರ್ಜಲ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು.
ಜಲಪದರ ಮರುಪೂರಣ: ಮಳೆನೀರು ಕೊಯ್ಲು, ಚೆಕ್-ಡ್ಯಾಮ್ಗಳು, ಮತ್ತು ಇಂಗುಗುಂಡಿಗಳ ಮೂಲಕ ಸಿಹಿನೀರಿನ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ, ಉಪ್ಪುನೀರಿಗೆ ಹೈಡ್ರಾಲಿಕ್ ತಡೆಗೋಡೆ ನಿರ್ಮಿಸುವುದು.
ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ: 'ಮಿಷ್ಟಿ' ಯೋಜನೆಯಡಿ ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್ಗಳನ್ನು ನೆಡುವುದು, ಕರಾವಳಿ ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದು, ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ನಿಯಂತ್ರಣ ವಲಯ (CRZ) ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವುದು.
ರಚನಾತ್ಮಕ ಪರಿಹಾರಗಳು: ಉಪ್ಪುನೀರಿನ ಒಳನುಗ್ಗುವಿಕೆಯನ್ನು ಭೌತಿಕವಾಗಿ ತಡೆಯಲು ಭೂಗತ ತಡೆಗೋಡೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದು.
Q9. Terrorism is a global scourge. How has it manifested in India? Elaborate with contemporary examples. What are the counter measures adopted by the State? Explain. (Answer in 150 words)10
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಭಯೋತ್ಪಾದನೆಯು ಗಡಿಯಾಚೆಗಿನ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಾಯೋಜಕತ್ವ, ಆಂತರಿಕ ಬಂಡಾಯ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಮೂಲಭೂತವಾದದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾದ ಬಹುಮುಖಿ ಬೆದರಿಕೆಯಾಗಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿದೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಿಂದ ಬರುವ ಗಡಿಯಾಚೆಗಿನ ಭಯೋತ್ಪಾದನೆಯು ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರವನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕಾಡುತ್ತಿದೆ, ಇತ್ತೀಚಿನ ರಿಯಾಸಿ ಬಸ್ ದಾಳಿ ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಮಧ್ಯ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಎಡಪಂಥೀಯ ಉಗ್ರವಾದ (LWE) ಮುಂದುವರೆದಿದೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಈಶಾನ್ಯ ರಾಜ್ಯಗಳು ಬಂಡಾಯಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿವೆ. ಸಮಕಾಲೀನವಾಗಿ, ಐಸಿಸ್ನಂತಹ ಜಾಗತಿಕ ಸಂಘಟನೆಗಳಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾದ 'ಲೋನ್ ವುಲ್ಫ್' ದಾಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಮೂಲಭೂತವಾದವು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿದೆ, ಇದನ್ನು ಕೊಯಮತ್ತೂರು ಮತ್ತು ಮಂಗಳೂರು ಸ್ಫೋಟಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು.
ರಾಜ್ಯವು 'ಶೂನ್ಯ ಸಹಿಷ್ಣುತೆ' ನೀತಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಹು-ಹಂತದ ಭಯೋತ್ಪಾದನಾ ನಿಗ್ರಹ ತಂತ್ರವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ (ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ) ಕಾಯ್ದೆ (UAPA) ಮೂಲಕ ಶಾಸನೀಯ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದು ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತನಿಖಾ ಸಂಸ್ಥೆ (NIA) ಯಂತಹ ವಿಶೇಷ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, ಭಾರತವು ಸರ್ಜಿಕಲ್ ಸ್ಟ್ರೈಕ್ಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದೆ ಮತ್ತು ಡ್ರೋನ್-ವಿರೋಧಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದೊಂದಿಗೆ ಗಡಿ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ. ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ, ಭಾರತವು 'ಭಯೋತ್ಪಾದನೆಗೆ ಹಣವಿಲ್ಲ' ಸಮ್ಮೇಳನಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಯೋತ್ಪಾದನೆಯ ಮೇಲಿನ ಸಮಗ್ರ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ (CCIT) હિમાયતીಯಾಗಿದೆ.
Q10. The Government of India recently stated that Left Wing Extremism (LWE) will be eliminated by 2026. What do you understand by LWE and how are the people affected by it? What measures have been taken by the government to eliminate LWE? (Answer in 150 words) 10
ಎಡಪಂಥೀಯ ಉಗ್ರವಾದ (LWE), ಅಥವಾ ನಕ್ಸಲಿಸಂ, ಸಶಸ್ತ್ರ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಮೂಲಕ ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಚುನಾಯಿತ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಉರುಳಿಸುವ ಗುರಿ ಹೊಂದಿರುವ ಒಂದು ಸಿದ್ಧಾಂತವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ ಕುಂದುಕೊರತೆಗಳು, ಹಿಂದುಳಿದಿರುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯಗಳ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯ ಮೇಲೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ.
ಪೀಡಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಜನರು ಹಿಂಸೆ, ಸುಲಿಗೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸುವುದನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಾವೋವಾದಿಗಳು IEDಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿ ನಾಗರಿಕರು ಮತ್ತು ಭದ್ರತಾ ಪಡೆಗಳ ಪ್ರಾಣಕ್ಕೆ ಅಪಾಯವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಸರಕಾರವು 'ಶೂನ್ಯ ಸಹಿಷ್ಣುತೆ' ನೀತಿಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಭದ್ರತೆ, ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣೆ ಎಂಬ ತ್ರಿముఖ ತಂತ್ರವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಇದು CAPF ಪಡೆಗಳನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಹೊಸ ಭದ್ರತಾ ಶಿಬಿರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಹಾಗೆಯೇ, ವಿಶೇಷ ಕೇಂದ್ರ ನೆರವು (SCA) ಮತ್ತು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ನಿರ್ಮಾಣದ ಮೂಲಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಉಗ್ರರನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಗೆ ತರಲು ಶರಣಾಗತಿ ಮತ್ತು ಪುನರ್ವಸತಿ ನೀತಿಗಳನ್ನೂ ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಗಿದೆ.
Q11. Explain how the Fiscal Health Index (FHI) can be used as a tool for assessing the fiscal performance of states in India. In what way would it encourage the states to adopt prudent and sustainable fiscal policies? (Answer in 250 words) 15
ನೀತಿ ಆಯೋಗದಿಂದ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಹಣಕಾಸು ಆರೋಗ್ಯ ಸೂಚ್ಯಂಕ (FHI) ಭಾರತೀಯ ರಾಜ್ಯಗಳ ಹಣಕಾಸು ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯನ್ನು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡಲು ಒಂದು ಸಮಗ್ರ ಮತ್ತು ದತ್ತಾಂಶ-ಆಧಾರಿತ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ. ಭಾರತದ ನಿಯಂತ್ರಕ ಮತ್ತು ಮಹಾಲೇಖಪಾಲರ (CAG) ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ, FHI ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಐದು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ತಂಭಗಳ ಮೇಲೆ ಶ್ರೇಣೀಕರಿಸುತ್ತದೆ: ವೆಚ್ಚದ ಗುಣಮಟ್ಟ, ಇದು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯೇತರ ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುತ್ತದೆ; ಆದಾಯ ಕ್ರೋಢೀಕರಣ, ರಾಜ್ಯದ ಸ್ವಂತ ಆದಾಯ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಅಳೆಯುತ್ತದೆ; ಹಣಕಾಸಿನ ವಿವೇಕ, ಇದು ಕೊರತೆಯ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ; ಸಾಲ ಸೂಚ್ಯಂಕ, ಇದು ಒಟ್ಟಾರೆ ಸಾಲದ ಹೊರೆಯನ್ನು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡುತ್ತದೆ; ಮತ್ತು ಸಾಲ ಸುಸ್ಥಿರತೆ, ಇದು ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಮೂಲಕ ಸಾಲ ಸೇವೆ ಮಾಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಅಳೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಬಹುಆಯಾಮದ ಚೌಕಟ್ಟು ರಾಜ್ಯದ ಹಣಕಾಸು ನಿರ್ವಹಣೆಯ ವಸ್ತುನಿಷ್ಠ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಕಳಪೆ ವೆಚ್ಚದ ಗುಣಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ಸಾಲ ಸುಸ್ಥಿರತೆಯಂತಹ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಒತ್ತಡದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ.
FHI ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ವಿವೇಕಯುತ ಹಣಕಾಸು ನೀತಿಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಹಲವಾರು ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತದೆ. ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ರಾಜ್ಯ ಶ್ರೇಯಾಂಕಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಇದು ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಒಕ್ಕೂಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ, ರಾಜ್ಯಗಳು ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಮತ್ತು ಒಡಿಶಾದಂತಹ ಅಗ್ರ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡುವ ರಾಜ್ಯಗಳಿಂದ ಉತ್ತಮ ಅಭ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತದೆ. ಎರಡನೆಯದಾಗಿ, ಹಣಕಾಸಿನ ಕ್ರೋಢೀಕರಣ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿ ಉದ್ದೇಶಿತ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ನೀತಿ ನಿರೂಪಕರಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತದೆ.
ಮೂರನೆಯದಾಗಿ, ಈ ಸೂಚ್ಯಂಕವು ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ, ಸರ್ಕಾರಗಳು ಸಮರ್ಥನೀಯವಲ್ಲದ ಜನಪ್ರಿಯ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಮತ್ತು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತವಾಗಿ ಹಣಕಾಸು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಒತ್ತಡ ಹೇರುತ್ತದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಒಂದು ಪ್ರಬಲ FHI ಅಂಕವು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಿಗೆ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಬಹುದು, ರಾಜ್ಯದ ಸಾಲದ ಅರ್ಹತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ದರಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಾಲಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು, ಹೀಗಾಗಿ ಹಣಕಾಸಿನ ಶಿಸ್ತನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ-ಆಧಾರಿತ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಕಗಳ ತತ್ವಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿದೆ, ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಹಣಕಾಸು ಸ್ಥಿರತೆಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತದೆ.
Q12. Discuss the rationale of the Production Linked Incentive (PLI) scheme. What are its achievements? In what way can the functioning and outcomes of the scheme be improved?
(Answer in 250 words) 15
ಉತ್ಪಾದನೆ ಆಧಾರಿತ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ (PLI) ಯೋಜನೆಯು ಭಾರತದ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು, ಆಮದು ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಪೂರೈಕೆ ಸರಪಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜನೆಗೊಳ್ಳಲು ಒಂದು ಆಯಕಟ್ಟಿನ ನೀತಿಯಾಗಿದೆ. ಇದರ ತಾರ್ಕಿಕತೆಯು 'ಆತ್ಮನಿರ್ಭರ' ಭಾರತವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದಾಗಿದ್ದು, ದೇಶೀಯ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮಾರಾಟದ ಮೇಲೆ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹವನ್ನು ನೀಡಿ, ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪಾದನೆ, ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ವೆಚ್ಚ-ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದಾಗಿದೆ.
ಸಾಧನೆಗಳು: ಈ ಯೋಜನೆಯು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಂಡಿದೆ, ಭಾರತವನ್ನು ವಿಶ್ವದ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನ್ ತಯಾರಕನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದೆ. ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನ್ ರಫ್ತು 2018ರ ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು $300 ದಶಲಕ್ಷದಿಂದ 2023ರ ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ $11 ಶತಕೋಟಿಗೆ ಏರಿದೆ. ಔಷಧ ಸೇರಿದಂತೆ 14 ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಯೋಜನೆಯು ಗಣನೀಯ ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿದೆ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಮೂರು ದಶಕಗಳ ನಂತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪೆನ್ಸಿಲಿನ್-ಜಿ ಉತ್ಪಾದನೆ ಪುನರಾರಂಭಗೊಂಡಿದೆ. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಈ ಯೋಜನೆಯು ಸುಮಾರು ₹1.25 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನು ತಂದಿದೆ ಮತ್ತು ರಫ್ತಿನಲ್ಲಿ ₹4 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.
ಸುಧಾರಣೆಗಳು: ಯೋಜನೆಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಅವಕಾಶವಿದೆ. ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಧನವನ್ನು ಆದಾಯಕ್ಕೆ ಜೋಡಿಸಲಾಗಿದೆಯೇ ಹೊರತು ದೇಶೀಯ ಮೌಲ್ಯವರ್ಧನೆಗೆ (DVA) ಅಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಟೀಕೆಯಾಗಿದೆ, ಇದು ಆಳವಾದ ಉತ್ಪಾದನೆಗಿಂತ ಕೇವಲ ಜೋಡಣೆಗೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಧನವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ DVAಗೆ ಜೋಡಿಸಬೇಕು. ಅಧಿಕಾರಶಾಹಿ ಅಡೆತಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಬಿಡಿಭಾಗಗಳ ಮೇಲಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಮದು ಸುಂಕಗಳು ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸುತ್ತವೆ; ಇವುಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಬೇಕು. ಸೆಮಿಕಂಡಕ್ಟರ್ಗಳಂತಹ ಬಂಡವಾಳ-ಕೇಂದ್ರಿತ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಮೇಲೆ ಗಮನ ಹರಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಉದ್ಯೋಗ-ಕೇಂದ್ರಿತ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೂ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಬೇಕಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಕೆಲವು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಿಧಿಯ ಬಳಕೆ ಕಡಿಮೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿ ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ.
Q13. Examine the factors responsible for depleting groundwater in India. What are the steps taken by the government to mitigate such depletion of groundwater? (Answer in 250 words) 15
ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಅಂತರ್ಜಲ ಬಳಕೆದಾರನಾದ ಭಾರತವು ಕೃಷಿ, ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಮತ್ತು ಪರಿಸರೀಯ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ ತೀವ್ರ ಅಂತರ್ಜಲ ಕ್ಷೀಣತೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಈ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಜಲ ಭದ್ರತೆ ಎರಡಕ್ಕೂ ಅಪಾಯವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತಿದೆ.
ಅಂತರ್ಜಲ ಕ್ಷೀಣತೆಗೆ ಕಾರಣವಾದ ಅಂಶಗಳು:
ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಅತಿಯಾದ ಬಳಕೆ: ಕೃಷಿಯು ಅಂತರ್ಜಲದ ಪ್ರಮುಖ ಗ್ರಾಹಕನಾಗಿದ್ದು, ನೀರಾವರಿಗಾಗಿ 85% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಂತರ್ಜಲವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಹಸಿರು ಕ್ರಾಂತಿಯು ಪಂಜಾಬ್ ಮತ್ತು ಹರಿಯಾಣದಂತಹ ಶುಷ್ಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಭತ್ತ ಮತ್ತು ಕಬ್ಬಿನಂತಹ ಹೆಚ್ಚು ನೀರು ಬೇಡುವ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಿತು, ಇದಕ್ಕೆ ಕನಿಷ್ಠ ಬೆಂಬಲ ಬೆಲೆ (MSPs) ಮತ್ತು ಪಂಪ್ಗಳಿಗೆ ಸಬ್ಸಿಡಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿತು. ಇದು ನೀರಿನ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಆತಂಕಕಾರಿ ಕುಸಿತಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.
ವೇಗದ ನಗರೀಕರಣ ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬೆಳವಣಿಗೆ: ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಯೋಜನಾರಹಿತ ನಗರೀಕರಣವು ದೇಶೀಯ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ. ನಗರಗಳಲ್ಲಿನ ಕಾಂಕ್ರೀಟೀಕರಣವು ಮಳೆನೀರಿನ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಒಳಸೇರುವಿಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಇದು ಜಲಪಾತಗಳ ಪುನರ್ಭರ್ತಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗುತ್ತದೆ.
ಪರಿಸರ ನಾಶ: ಅರಣ್ಯನಾಶ, ಅನುಚಿತ ಕೃಷಿ ಪದ್ಧತಿಗಳು ಮತ್ತು ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಹಾಗೂ ಸರೋವರಗಳ ಅತಿಕ್ರಮಣವು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಜಲಚಕ್ರವನ್ನು ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಪುನರ್ಭರ್ತಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದೆ.
ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ: ಅನಿಯಮಿತ ಮಾನ್ಸೂನ್, ಕಡಿಮೆ ಮಳೆಯ ದಿನಗಳು ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚು ತೀವ್ರ ಮಳೆಯು ಮೇಲ್ಮೈ ಹರಿವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಂತರ್ಜಲ ಮರುಪೂರಣವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ತಾಪಮಾನವು ನೀರಾವರಿ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.
ಮಾಲಿನ್ಯ: ಕೈಗಾರಿಕಾ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳು, ಕೃಷಿ ಹರಿವು (ನೈಟ್ರೇಟ್ಗಳು, ಕೀಟನಾಶಕಗಳು) ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕರಿಸದ ಚರಂಡಿ ನೀರಿನಿಂದ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಮಾಲಿನ್ಯವು ಅಂತರ್ಜಲವನ್ನು ಅನುಪಯುಕ್ತವಾಗಿಸುತ್ತದೆ, ಉಳಿದ ಶುದ್ಧ ಜಲಪಾತಗಳ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.
ಸರ್ಕಾರದ ತಗ್ಗಿಸುವಿಕೆಯ ಕ್ರಮಗಳು:
ಸರ್ಕಾರವು ಬಹುಮುಖಿ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ:
ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ: ಅಂತರ್ಜಲ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಕೇಂದ್ರ ಅಂತರ್ಜಲ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ (CGWA) ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಜಲ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಶುಲ್ಕ ಮತ್ತು ಅಂತರ್ಜಲ ಹೊರತೆಗೆಯಲು ನಿರಾಕ್ಷೇಪಣಾ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರಗಳನ್ನು (NOCs) ನೀಡುವಂತಹ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದೆ.
ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನಿರ್ವಹಣೆ: ಅಟಲ್ ಭೂಜಲ್ ಯೋಜನೆ (ABY) ನೀರು-ಒತ್ತಡದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಅಂತರ್ಜಲ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಪಾತ ನಕ್ಷೆ ಯೋಜನೆ (NAQUIM) ಮಾಹಿತಿ-ಆಧಾರಿತ, ಸುಸ್ಥಿರ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲು ಜಲಪಾತಗಳ ನಕ್ಷೆ ಮಾಡುವತ್ತ ಗಮನಹರಿಸುತ್ತದೆ.
ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಪುನರ್ಭರ್ತಿ: ಜಲ ಶಕ್ತಿ ಅಭಿಯಾನ, ಅದರ 'ಮಳೆಯನ್ನು ಹಿಡಿಯಿರಿ' ಅಭಿಯಾನದೊಂದಿಗೆ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮಳೆನೀರು ಕೊಯ್ಲನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತದೆ. MGNREGA ಮತ್ತು ಮಿಷನ್ ಅಮೃತ್ ಸರೋವರ್ ನಂತಹ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಜಲ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ರಚನೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ನೀರಿನ ಬಳಕೆಯ ದಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದು: ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಕೃಷಿ ಸಿಂಚಾಯಿ ಯೋಜನೆ (PMKSY) ಅದರ 'ಪ್ರತಿ ಹನಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಬೆಳೆ' ಘಟಕದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಹನಿ ಮತ್ತು ಸಿಂಪರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಂತಹ ಸೂಕ್ಷ್ಮ-ನೀರಾವರಿ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ.
ಕುಡಿಯುವ ನೀರನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುವುದು: ಜಲ ಜೀವನ್ ಮಿಷನ್ (JJM) ಗ್ರಾಮೀಣ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಪೂರೈಕೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಲು ಅಂತರ್ಜಲ ಪುನರ್ಭರ್ತಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಮೂಲ ಸುಸ್ಥಿರತೆಯ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
Q14. Examine the scope of the food processing industries in India. Elaborate the measures taken by the government in the food processing industries for generating employment opportunities. (Answer in 250 words) 15
ಭಾರತದ ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಉದ್ಯಮವು ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದನೆಯ ನಡುವಿನ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಂಡಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಒಂದು 'ಉದಯೋನ್ಮುಖ ವಲಯವಾಗಿದೆ'. ಇದರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯು 2025ರ ವೇಳೆಗೆ 470 ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ಗೆ ತಲುಪುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ. ಈ ವಲಯವು ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ, ರಫ್ತಿನಲ್ಲಿ 13% ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಹೂಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ 6% ಪಾಲು ಹೊಂದಿದೆ. ಕೃಷಿ, ತೋಟಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಜಾನುವಾರುಗಳಿಂದ ದೊರೆಯುವ ವ್ಯಾಪಕ ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತುಗಳ ಆಧಾರವು ಅಪಾರ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯ ಮಟ್ಟವು 10% ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿರುವುದರಿಂದ. ಈ ಉದ್ಯಮವು ಸುಗ್ಗಿಯ ನಂತರದ ನಷ್ಟವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಸುಮಾರು ₹1,52,790 ಕೋಟಿ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಅಗತ್ಯವಿರುವುದರಿಂದ, ಇದು 2024ರ ವೇಳೆಗೆ 90 ಲಕ್ಷ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ಸರಕಾರವು ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಹಲವಾರು ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿದೆ:
ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಕಿಸಾನ್ ಸಂಪದ ಯೋಜನೆ (PMKSY): ಇದು ಮೆಗಾ ಫುಡ್ ಪಾರ್ಕ್ಗಳು ಮತ್ತು ಶೀತಲ ಸರಪಳಿಗಳಂತಹ ಆಧುನಿಕ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ರಚಿಸುವುದರ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುವ ಒಂದು ಛತ್ರಿ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದ್ದು, 5 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನೇರ ಮತ್ತು ಪರೋಕ್ಷ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಉದ್ಯಮಗಳ ಔಪಚಾರಿಕೀಕರಣ ಯೋಜನೆ (PMFME): ಈ ಯೋಜನೆಯು ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯಲ್ಲಿ 74% ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಅಸಂಘಟಿತ ವಲಯವನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡುವ ಮೂಲಕ 9 ಲಕ್ಷ ಕೌಶಲ್ಯಪೂರ್ಣ ಮತ್ತು ಅರೆ-ಕೌಶಲ್ಯಪೂರ್ಣ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಂಬಂಧಿತ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ (PLI) ಯೋಜನೆ: ಈ ಯೋಜನೆಯು ಜಾಗತಿಕ ಆಹಾರ ಉತ್ಪಾದನಾ ಚಾಂಪಿಯನ್ಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು 2026-27ರ ವೇಳೆಗೆ ಸುಮಾರು 2.5 ಲಕ್ಷ ಜನರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ.
ವಿದೇಶಿ ನೇರ ಹೂಡಿಕೆ (FDI) ನೀತಿ: ಸರಕಾರವು ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಮಾರ್ಗದ ಮೂಲಕ 100% ವಿದೇಶಿ ನೇರ ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನು ಅನುಮತಿಸಿದೆ, ಇದು ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಿದೆ.
Q15. How does nanotechnology offer significant advancements in the field of agriculture? How can this technology help to uplift the socio-economic status of farmers? (Answer in 250 words) 15
ನ್ಯಾನೊ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ನಿಖರ ಕೃಷಿ (precision farming) ಮತ್ತು ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಬಳಕೆಯ ದಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಮೂಲಕ ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ನ್ಯಾನೊ ಯೂರಿಯಾ ಮತ್ತು ನ್ಯಾನೊ ಡಿಎಪಿ ಯಂತಹ ನ್ಯಾನೊ-ಗೊಬ್ಬರಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ದ್ರವರೂಪದ ಸೂತ್ರೀಕರಣಗಳಲ್ಲಿನ ನ್ಯಾನೊಕಣಗಳು ಎಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ಸಿಂಪಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿ ತಲುಪಿಸುತ್ತವೆ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳ ದಕ್ಷತೆಯು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಗೊಬ್ಬರಗಳ 30-40% ಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ 80% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಳೆ ಇಳುವರಿ, ಉತ್ತಮ ಉತ್ಪನ್ನದ ಗುಣಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ಸಸ್ಯಗಳ ಒತ್ತಡ ಸಹಿಷ್ಣುತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ನ್ಯಾನೊ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ರಾಸಾಯನಿಕ ಬಳಕೆಯನ್ನು 50% ರಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಮಣ್ಣಿನ ಸವಕಳಿ ಮತ್ತು ಜಲ ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ತಡೆಯುವ ಮೂಲಕ ಸುಸ್ಥಿರ ಕೃಷಿಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ.
ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ರೈತರ ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಇಳುವರಿ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಕೃಷಿ-ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ವೆಚ್ಚದಿಂದಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿದ ಆದಾಯವು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಪ್ರಯೋಜನವಾಗಿದೆ. ನ್ಯಾನೊ-ಗೊಬ್ಬರಗಳು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಗೊಬ್ಬರ ಚೀಲಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಗಿಸಲು ಸುಲಭ, ಇದು ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ಅತಿಸಣ್ಣ ರೈತರಿಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ದ್ರವ ಗೊಬ್ಬರಗಳನ್ನು ಸಿಂಪಡಿಸಲು ಡ್ರೋನ್ ಆಪರೇಟರ್ಗಳು. 15,000 ಮಹಿಳಾ ಸ್ವಸಹಾಯ ಗುಂಪುಗಳಿಗೆ ಡ್ರೋನ್ಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಸರ್ಕಾರದ 'ನಮೋ ಡ್ರೋನ್ ದೀದಿ' ಯೋಜನೆಯು ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣಕ್ಕೆ ಜೋಡಿಸುತ್ತದೆ.
Q16. India aims to become a semiconductor manufacturing hub. What are the challenges faced by the semiconductor industry in India? Mention the salient features of the India Semiconductor Mission. (Answer in 250 words) 15
ಭಾರತವು ಜಾಗತಿಕ ಸೆಮಿಕಂಡಕ್ಟರ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರ ಉದ್ದೇಶ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ ಸಾಧಿಸುವುದು, ಆಮದು ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಚೀನಾದ ಪ್ರಾಬಲ್ಯದಿಂದ ಜಾಗತಿಕ ಪೂರೈಕೆ ಸರಪಳಿಗಳನ್ನು ಅಪಾಯಮುಕ್ತಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುವುದಾಗಿದೆ.
ಉದ್ಯಮ ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಸವಾಲುಗಳು: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸೆಮಿಕಂಡಕ್ಟರ್ ಉದ್ಯಮವು ಗಣನೀಯ ಅಡೆತಡೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದೆ.
ಅಧಿಕ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆ: ಸೆಮಿಕಂಡಕ್ಟರ್ ಫ್ಯಾಬ್ರಿಕೇಶನ್ ಘಟಕ (ಫ್ಯಾಬ್) ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಬಂಡವಾಳ-ತೀವ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಶತಕೋಟಿ ಡಾಲರ್ಗಳ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಾವಧಿಯವರೆಗೆ ಫಲಿತಾಂಶಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಹಿಂದಿನ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಕ್ರೋಢೀಕರಣದ ಸಮಸ್ಯೆಯಿಂದ ವಿಫಲವಾಗಿವೆ.
ಮೂಲಸೌಕರ್ಯದ ಅಗತ್ಯತೆಗಳು: ಫ್ಯಾಬ್ಗಳಿಗೆ ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ, ಅಡೆತಡೆಯಿಲ್ಲದ ಅತಿ-ಶುದ್ಧ ನೀರು ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರ ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ, ಇದು ಗಣನೀಯ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಸವಾಲನ್ನು ಒಡ್ಡುತ್ತದೆ.
ಕೌಶಲ್ಯಯುತ ಪ್ರತಿಭೆಗಳ ಅಂತರ: ಚಿಪ್ ಫ್ಯಾಬ್ರಿಕೇಶನ್ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾಕೇಜಿಂಗ್ನಂತಹ ವಿಶೇಷ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಕೌಶಲ್ಯಪೂರ್ಣ ಕಾರ್ಯಪಡೆಯ ತೀವ್ರ ಕೊರತೆಯಿದೆ. 2027ರ ವೇಳೆಗೆ 2.5 ರಿಂದ 3 ಲಕ್ಷ ವೃತ್ತಿಪರರ ಕೊರತೆಯಾಗುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ.
ತೀವ್ರ ಜಾಗತಿಕ ಸ್ಪರ್ಧೆ: ಭಾರತವು ತೈವಾನ್ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾದಂತಹ ಸ್ಥಾಪಿತ ಆಟಗಾರರೊಂದಿಗೆ ಹಾಗೂ CHIPS ಕಾಯ್ದೆಯಂತಹ ನೀತಿಗಳ ಮೂಲಕ ಭಾರಿ ಸಬ್ಸಿಡಿಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಅಮೆರಿಕ ಮತ್ತು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟದಂತಹ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.
ದುರ್ಬಲ ಸಹಾಯಕ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ: ಭಾರತವು ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತುಗಳು (ವಿರಳ ಖನಿಜಗಳಂತಹ), ಘಟಕಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಉತ್ಪಾದನಾ ಉಪಕರಣಗಳಿಗಾಗಿ ದೃಢವಾದ ದೇಶೀಯ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ, ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಮದು ಅವಲಂಬನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.
ಭಾರತ ಸೆಮಿಕಂಡಕ್ಟರ್ ಮಿಷನ್ (ISM) ನ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳು: 2021ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ISM, ಸುಸ್ಥಿರ ಸೆಮಿಕಂಡಕ್ಟರ್ ಮತ್ತು ಡಿಸ್ಪ್ಲೇ ಉತ್ಪಾದನಾ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ಒಂದು ಸಮಗ್ರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದೆ.
ಹಣಕಾಸು ಹಂಚಿಕೆ: ಈ ಮಿಷನ್ಗೆ ₹76,000 ಕೋಟಿ ($10 ಶತಕೋಟಿ) ಬೃಹತ್ ಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.
ಹಣಕಾಸಿನ ಬೆಂಬಲ: ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸೆಮಿಕಂಡಕ್ಟರ್ ಮತ್ತು ಡಿಸ್ಪ್ಲೇ ಫ್ಯಾಬ್ಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಯೋಜನಾ ವೆಚ್ಚದ 50% ವರೆಗೆ ಹಣಕಾಸಿನ ನೆರವು ಸೇರಿದಂತೆ ಗಣನೀಯ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.
ಸಮಗ್ರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ: ಈ ಮಿಷನ್ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ನಾಲ್ಕು ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ: (1) ಸೆಮಿಕಂಡಕ್ಟರ್ ಫ್ಯಾಬ್ಸ್, (2) ಡಿಸ್ಪ್ಲೇ ಫ್ಯಾಬ್ಸ್, (3) ಕಾಂಪೌಂಡ್ ಸೆಮಿಕಂಡಕ್ಟರ್ಸ್/ATMP ಸೌಲಭ್ಯಗಳು, ಮತ್ತು (4) ದೇಶೀಯ ವಿನ್ಯಾಸ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ಪೋಷಿಸಲು ಡಿಸೈನ್ ಲಿಂಕ್ಡ್ ಇನ್ಸೆಂಟಿವ್ (DLI) ಯೋಜನೆ.
ನೋಡಲ್ ಏಜೆನ್ಸಿ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಪಡೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ: ISM ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕಾಗಿ ಜಾಗತಿಕ ತಜ್ಞರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ನೋಡಲ್ ಏಜೆನ್ಸಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಚಿಪ್ಸ್2ಸ್ಟಾರ್ಟ್ಅಪ್ (C2S) ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಂತಹ ಉಪಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ಕೌಶಲ್ಯಪೂರ್ಣ ಕಾರ್ಯಪಡೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವುದರ ಮೇಲೆಯೂ ಗಮನಹರಿಸುತ್ತದೆ.
Q17. Mineral resources are fundamental to the country’s economy and these are exploited by mining. Why is mining considered an environmental hazard? Explain the remedial measures required to reduce the environmental hazard due to mining. (Answer in 250 words) 15
ಖನಿಜ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಮೂಲಭೂತವಾಗಿವೆ, ಆದರೆ ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಅವುಗಳ ಶೋಷಣೆಯು ತೀವ್ರ ಪರಿಸರ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಭೂಮಿ, ನೀರು, ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಜೀವವೈವಿಧ್ಯದ ಮೇಲೆ ಅದರ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಂದಾಗಿ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಏಕೆ ಪರಿಸರ ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾಗಿದೆ:
ಭೂಮಿಯ ಅವನತಿ: ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ತೆರೆದ ಹಳ್ಳದ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ, ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಅರಣ್ಯನಾಶ, ಮಣ್ಣಿನ ಸವೆತ ಮತ್ತು ಭೂಕುಸಿತಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ. ಇಲಿ-ಬಿಲ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಮರಳು ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯಂತಹ ಅನಿಯಂತ್ರಿತ ಪದ್ಧತಿಗಳು ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ನದಿ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಹಾಳುಮಾಡುತ್ತವೆ.
ಜಲ ಮಾಲಿನ್ಯ: ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯು ಮೇಲ್ಮೈ ಮತ್ತು ಅಂತರ್ಜಲ ಎರಡನ್ನೂ ಕಲುಷಿತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಲೋಹದ ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ಬರುವ ವಿಷಕಾರಿ ತ್ಯಾಜ್ಯವು ಪ್ರವಾಹ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಮತ್ತು ಇತರ ಗಣಿಗಳಿಂದ ಬರುವ ಆಮ್ಲ ಗಣಿ ಚರಂಡಿ (AMD) ನದಿಗಳನ್ನು ಕಲುಷಿತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ, ಸೈನೈಡ್ ಮತ್ತು ಭಾರೀ ಲೋಹಗಳಂತಹ (ಸೀಸ, ಆರ್ಸೆನಿಕ್) ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು ನೀರಿನ ಮೂಲಗಳಿಗೆ ಸೇರಿ ತೀವ್ರ ಆರೋಗ್ಯ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ.
ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯ: ಖನಿಜಗಳ ಹೊರತೆಗೆಯುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕರಣೆಯು ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಧೂಳು, ಹಾನಿಕಾರಕ ಹೊಗೆ ಮತ್ತು CO2 ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಇದು ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯ ಮತ್ತು ಹಸಿರುಮನೆ ಪರಿಣಾಮಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಗಣಿಗಾರರು ಮತ್ತು ಹತ್ತಿರದ ಸಮುದಾಯಗಳ ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ, ಸಿಲಿಕೋಸಿಸ್ನಂತಹ ಉಸಿರಾಟದ ಕಾಯಿಲೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಜೀವವೈವಿಧ್ಯದ ನಷ್ಟ: ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸುತ್ತವೆ, ಇದು ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಗಣನೀಯ ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಹಿಮಾಲಯದಂತಹ ಪರಿಸರ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿನ ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯು ಸರಿಪಡಿಸಲಾಗದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಬೀರುತ್ತದೆ.
ಪರಿಹಾರ ಕ್ರಮಗಳು:
ಈ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಬಹುಮುಖಿ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ:
ನೀತಿ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ಚೌಕಟ್ಟು: ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಖನಿಜ ನೀತಿ, 2019 ಒಂದು ಪಾರದರ್ಶಕ, ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪರಿಸರ ಪ್ರಭಾವ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ (EIA) ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ಒಂದು ಔಪಚಾರಿಕತೆಯಾಗದಂತೆ ಬಲಪಡಿಸುವುದು ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿದೆ.
ಸುಸ್ಥಿರ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ: ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಗಣಿ ಮುಚ್ಚುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಪುನಶ್ಚೇತನ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಯೋಜನಾ ಚಕ್ರದ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿ ಮಾಡುವುದು ಭೂದೃಶ್ಯವನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಭಾರೀ ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳಿಗೆ ಪರ್ಯಾಯ ಇಂಧನಗಳಂತಹ ಸ್ವಚ್ಛ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದು ಕಾರ್ಬನ್ ಹೆಜ್ಜೆಗುರುತನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಸಮುದಾಯ ಕಲ್ಯಾಣ ಮತ್ತು ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ: ಗಣಿ ಮತ್ತು ಖನಿಜಗಳ (ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣ) ಕಾಯ್ದೆಯಡಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಜಿಲ್ಲಾ ಖನಿಜ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ (DMF), ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದ ಜನರು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಅನುಕೂಲಕ್ಕಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣ: ಸರಕಾರವು ಗಣಿಗಳಿಗಾಗಿ ಸ್ಟಾರ್ ರೇಟಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ಸುಸ್ಥಿರ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತದೆ. ಸಮೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಗಾಗಿ ಡ್ರೋನ್ಗಳಂತಹ ಆಧುನಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಳಸುವುದು ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಮತ್ತು ಜಾರಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.
Q18. Write a review on India’s climate commitments under the Paris Agreement (2015) and mention how these have been further strengthened in COP26 (2021). In this direction, how has the first Nationally Determined Contribution intended by India been updated in 2022?
(Answer in 250 words) 15
ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಒಪ್ಪಂದದ (2015) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಭಾರತದ ಹವಾಮಾನ ಕ್ರಮವು ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಆದರೆ ವಿಭಿನ್ನ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳ (CBDR) ತತ್ವಗಳಿಂದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಅದರ ಮೊದಲ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಿದ ಕೊಡುಗೆ (NDC) ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು: 2030ರ ವೇಳೆಗೆ ತನ್ನ ಜಿಡಿಪಿಯ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು 2005ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 33-35% ರಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು; 2030ರ ವೇಳೆಗೆ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಯೇತರ ಇಂಧನ ಮೂಲಗಳಿಂದ 40% ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾಪಿತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸುವುದು; ಮತ್ತು 2030ರ ವೇಳೆಗೆ 2.5-3 ಶತಕೋಟಿ ಟನ್ CO2 ಸಮಾನವಾದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಕಾರ್ಬನ್ ಸಿಂಕ್ ಅನ್ನು ರಚಿಸುವುದು.
ಗ್ಲಾಸ್ಗೋದಲ್ಲಿ ನಡೆದ COP26 (2021) ರಲ್ಲಿ, ಭಾರತವು 'ಪಂಚಾಮೃತ' ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಗಳ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಹವಾಮಾನ ಬದ್ಧತೆಗಳನ್ನು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಬಲಪಡಿಸಿತು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾದುದು 2070ರ ವೇಳೆಗೆ ನಿವ್ವಳ ಶೂನ್ಯ (Net Zero) ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸುವ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಗುರಿಯಾಗಿದೆ. 2030ರ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಸಹ ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಯಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ ಇಂಗಾಲದ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು 45% ರಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು 50% ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಪಡೆಯುವುದು ಸೇರಿದೆ. ಅಂತಿಮ ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲನ್ನು "ಹಂತ-ಹಂತವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸುವ" ಬದಲಾಗಿ "ಹಂತ-ಹಂತವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ" ಪದವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತು.
ಆಗಸ್ಟ್ 2022ರಲ್ಲಿ, ಭಾರತವು ತನ್ನ NDCಯನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ನವೀಕರಿಸಿತು, ಗ್ಲಾಸ್ಗೋ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಗಳನ್ನು ಅಧಿಕೃತ ಬದ್ಧತೆಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿತು. ನವೀಕರಿಸಿದ NDC ಈ ಕೆಳಗಿನವುಗಳಿಗೆ ಬದ್ಧವಾಗಿದೆ:
2030ರ ವೇಳೆಗೆ ತನ್ನ ಜಿಡಿಪಿಯ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು 2005ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 45% ರಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು.
2030ರ ವೇಳೆಗೆ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಯೇತರ ಇಂಧನ-ಆಧಾರಿತ ಶಕ್ತಿ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಸುಮಾರು 50% ಸಂಚಿತ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾಪಿತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸುವುದು. ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಕಾರ್ಬನ್ ಸಿಂಕ್ ರಚಿಸುವ ಗುರಿಯು ಬದಲಾಗದೆ ಉಳಿದಿದೆ. ಇದು ಪರಿಸರ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯೊಂದಿಗೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಸಮತೋಲನಗೊಳಿಸುತ್ತಾ, ತನ್ನ ಹವಾಮಾನ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಗತಿಪರ ಸುಧಾರಣೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ.
Q19. What are the major challenges to internal security and peace process in the North-Eastern States? Map the various peace accords and agreements initiated by the government in the past decade. (Answer in 250 words) 15
ಭಾರತದ ಈಶಾನ್ಯ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಆಂತರಿಕ ಭದ್ರತೆ ಸುಧಾರಿಸಿದೆ, ಆದರೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಸಮಾಧಾನಗಳು, ಜನಾಂಗೀಯ ಸಂಕೀರ್ಣತೆಗಳು ಮತ್ತು ಭೌಗೋಳಿಕ ದೌರ್ಬಲ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಬೇರೂರಿರುವ ಗಣನೀಯ ಸವಾಲುಗಳು ದುರ್ಬಲ ಶಾಂತಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಬೆದರಿಕೆಯೊಡ್ಡುತ್ತಿವೆ.
ಆಂತರಿಕ ಭದ್ರತೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಸವಾಲುಗಳು:
ಜನಾಂಗೀಯ ಸಂಘರ್ಷಗಳು ಮತ್ತು ಬಗೆಹರಿಯದ ಬಂಡಾಯ: ಮಣಿಪುರದಲ್ಲಿ ಮೈತೇಯಿ ಮತ್ತು ಕುಕಿ-ಝೋ ಸಮುದಾಯಗಳ ನಡುವಿನ ಇತ್ತೀಚಿನ ಹಿಂಸಾಚಾರದಂತಹ ಆಳವಾದ ಜನಾಂಗೀಯ ವೈಷಮ್ಯಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಬೆದರಿಕೆಯಾಗಿ ಉಳಿದಿವೆ. ಅನೇಕ ಗುಂಪುಗಳು ಶಾಂತಿ ಮಾತುಕತೆಗಳಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಿದ್ದರೂ, ಬಂಡಾಯದ ಹಿಂದಿನ ಮೂಲ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಬಗೆಹರಿಯದೆ ಉಳಿದಿವೆ. 'ಫ್ರಾಂಟಿಯರ್ ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್' ನಂತಹ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯ ಬೇಡಿಕೆಗಳು ಮುಂದುವರಿದಿವೆ, ಮತ್ತು ಅಂತಿಮ ನಾಗಾ ರಾಜಕೀಯ ಇತ್ಯರ್ಥವು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಧ್ವಜ ಮತ್ತು ಸಂವಿಧಾನದ ಬೇಡಿಕೆಗಳ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡಿದೆ.
ಅಂತರ-ರಾಜ್ಯ ಗಡಿ ವಿವಾದಗಳು: ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಕಾಲದ ನಕ್ಷೆಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಗಡಿ ಸಂಘರ್ಷಗಳು ಅಸ್ಸಾಂ-ಮೇಘಾಲಯ ಮತ್ತು ಅಸ್ಸಾಂ-ಮಿಜೋರಾಂನಂತಹ ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವೆ ಘರ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಘರ್ಷಣೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತಿವೆ.
ರಂಧ್ರಯುಕ್ತ ಗಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯ ಅಂಶಗಳು: ನೆರೆಯ ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್ನಲ್ಲಿನ ಅಸ್ಥಿರತೆಯು ನಿರಾಶ್ರಿತರ ಒಳಹರಿವು, ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ಕಳ್ಳಸಾಗಣೆ ಮತ್ತು ಮಾದಕವಸ್ತು-ಭಯೋತ್ಪಾದನೆಯ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಸ್ಥಳೀಯ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಮುಕ್ತ ಸಂಚಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ (FMR) ಅನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವ ಕೇಂದ್ರದ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್ ಮತ್ತು ಮಿಜೋರಾಂನಂತಹ ರಾಜ್ಯಗಳು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತವೆ, ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತಾ ಅಗತ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಗಡಿಯಾಚೆಗಿನ ಜನಾಂಗೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕೊರತೆ: ಇತ್ತೀಚಿನ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಅವಕಾಶಗಳ ಕೊರತೆಯು ಯುವಕರಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ, ಅವರನ್ನು ಬಂಡಾಯಗಾರರ ನೇಮಕಾತಿಗೆ ಗುರಿಯಾಗಿಸುತ್ತದೆ.
ಕಳೆದ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿ ಒಪ್ಪಂದಗಳು:
ಸರಕಾರವು ಮಾತುಕತೆಯ ನೀತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದ್ದು, ಹಲವಾರು ಪ್ರಮುಖ ಒಪ್ಪಂದಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ:
ನಾಗಾ ಶಾಂತಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ: ದಶಕಗಳ ಹಳೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು ಎನ್ಎಸ್ಸಿಎನ್-ಐಎಂ ಜೊತೆಗಿನ ಚೌಕಟ್ಟು ಒಪ್ಪಂದ (2015) ಮತ್ತು ನಾಗಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಜಕೀಯ ಗುಂಪುಗಳು (NNPGs) ಜೊತೆಗಿನ ಒಪ್ಪಿತ ಸ್ಥಾನ (2017) ಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಲಾಯಿತು. ಎನ್ಎಸ್ಸಿಎನ್ (ಕೆ) ನಿಕಿ ಗುಂಪಿನೊಂದಿಗೆ ಕದನ ವಿರಾಮ (2021) ಕ್ಕೂ ಸಹಿ ಹಾಕಲಾಯಿತು.
ಅಸ್ಸಾಂ ಒಪ್ಪಂದಗಳು: ಬೋಡೋ ಶಾಂತಿ ಒಪ್ಪಂದ (2020), ಕಾರ್ಬಿ ಆಂಗ್ಲಾಂಗ್ ಒಪ್ಪಂದ (2021), ಮತ್ತು ಯುಎಲ್ಎಫ್ಎಯ ಮಾತುಕತೆ-ಪರ ಬಣದೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದ (2023) ಉಗ್ರವಾದವನ್ನು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದೆ.
ಇತರ ಒಪ್ಪಂದಗಳು: ತ್ರಿಪುರಾದಲ್ಲಿ ಎನ್ಎಲ್ಎಫ್ಟಿ ಜೊತೆ ಒಪ್ಪಂದ (2019) ಮತ್ತು ಮಣಿಪುರದಲ್ಲಿ ಯುಎನ್ಎಲ್ಎಫ್ (ಪಾಂಬೈ ಬಣ) ಜೊತೆ ಶಾಂತಿ ಒಪ್ಪಂದ (2023) ಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಲಾಯಿತು.
ಗಡಿ ಒಪ್ಪಂದಗಳು: ಅಸ್ಸಾಂ-ಮೇಘಾಲಯ (2022) ಮತ್ತು ಅಸ್ಸಾಂ-ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ (2023) ನಡುವಿನ ಗಡಿ ವಿವಾದಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಒಪ್ಪಂದಗಳಿಗೆ ಸಹಿ ಹಾಕಲಾಯಿತು.
Q20. Why is maritime security vital to protect India’s sea trade? Discuss maritime and coastal security challenges and the way forward. (Answer in 250 words) 15
ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕ ಸಮೃದ್ಧಿಗೆ ಕಡಲ ಭದ್ರತೆಯು ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ದೇಶದ 95% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾಪಾರವು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 70% ಮೌಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರದ ಮೂಲಕ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಭಾರತದ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಸಮುದ್ರ ಆಧಾರಿತ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ನೇರವಾಗಿ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ತನ್ನ ಶಕ್ತಿ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಸಮುದ್ರ ಸಂವಹನ ಮಾರ್ಗಗಳ (SLOCs) ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿಸುತ್ತದೆ.
ಕಡಲ ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ಭದ್ರತಾ ಸವಾಲುಗಳು: ಭಾರತವು ತನ್ನ ಸಮುದ್ರ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ಸಮಗ್ರತೆಗೆ ಬೆದರಿಕೆಯೊಡ್ಡುವ ಅನೇಕ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದೆ.
ಭೌಗೋಳಿಕ-ರಾಜಕೀಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು: ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ (IOR) ಚೀನಾದ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿರುವ ನೌಕಾಪಡೆಯ ಹೆಜ್ಜೆಗುರುತು ಮತ್ತು 'ಮುತ್ತಿನ ಹಾರ' ತಂತ್ರದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯೂಹಾತ್ಮಕ ಬಂದರುಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಒಂದು ಗಮನಾರ್ಹ ಸವಾಲಾಗಿದೆ. ಚೀನಾ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಿಂದ ಬರುವ ಸಹಕಾರಿ ಬೆದರಿಕೆಯು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಜಟಿಲಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
ಗಡಿಯಾಚೆಗಿನ ಸಂಘಟಿತ ಅಪರಾಧಗಳು: ಕೆಂಪು ಸಮುದ್ರ ಮತ್ತು ಏಡನ್ ಕೊಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ಕಡಲ್ಗಳ್ಳತನ, ಸಶಸ್ತ್ರ ದರೋಡೆ, ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರಿ ಹಡಗುಗಳ ಮೇಲೆ ಡ್ರೋನ್ ದಾಳಿಗಳು ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸುತ್ತವೆ. 26/11 ಮುಂಬೈ ದಾಳಿಯಿಂದ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ, ಭಾರತದ ವಿಶಾಲವಾದ ಕರಾವಳಿಯು ಕಡಲ ಭಯೋತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಮಾದಕವಸ್ತು ಹಾಗೂ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳ ಕಳ್ಳಸಾಗಣೆಗೆ ಗುರಿಯಾಗಬಹುದು.
ಅಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬೆದರಿಕೆಗಳು: ವಿದೇಶಿ ಹಡಗುಗಳಿಂದ ಅಕ್ರಮ, ವರದಿಯಾಗದ ಮತ್ತು ಅನಿಯಂತ್ರಿತ (IUU) ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯು ಸಮುದ್ರ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ಜೀವನೋಪಾಯಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ. ತೈಲ ಸೋರಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರ ಮಾಲಿನ್ಯದಂತಹ ಪರಿಸರ ವಿಪತ್ತುಗಳು ಸಹ ಗಮನಾರ್ಹ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಒಡ್ಡುತ್ತವೆ.
ಮುಂದಿನ ದಾರಿ: ಬಹುಮುಖಿ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರಿ ವಿಧಾನವು ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗಿದೆ:
ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ವರ್ಧನೆ: ಭಾರತವು ತನ್ನ ನೌಕಾಪಡೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತಿದೆ, 2035ರ ವೇಳೆಗೆ 170 ಹಡಗುಗಳ ಪಡೆಯಾಗುವ ಮತ್ತು IOR ನಲ್ಲಿ 'ನಿವ್ವಳ ಭದ್ರತಾ ಪೂರೈಕೆದಾರ' ಆಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ವರ್ಧಿತ ಕಣ್ಗಾವಲು: ಮಾಹಿತಿ ಸಮ್ಮಿಳನ ಕೇಂದ್ರ-ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರ ಪ್ರದೇಶ (IFC-IOR) ದಂತಹ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು 'ಸೀ ವಿಜಿಲ್' ನಂತಹ ಕರಾವಳಿ ಭದ್ರತಾ ವ್ಯಾಯಾಮಗಳ ಮೂಲಕ ಕಡಲ ಡೊಮೇನ್ ಜಾಗೃತಿ (MDA) ಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದು ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿದೆ.
ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಹಕಾರ: ಸಾಗರ್ (ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆ) ದಂತಹ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳ ಮೂಲಕ ಸಕ್ರಿಯ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕತೆ ಮತ್ತು ಕ್ವಾಡ್ನ IPMDA ಉಪಕ್ರಮದಂತಹ ವೇದಿಕೆಗಳ ಮೂಲಕ ಸಮಾನ ಮನಸ್ಕ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯು ಮುಕ್ತ, ತೆರೆದ ಮತ್ತು ನಿಯಮ-ಆಧಾರಿತ ಕಡಲ ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.