కరాకాస్: వెనిజులాపై నెలల తరబడి సాగుతున్న ఒత్తిడి శనివారం (జనవరి 3, 2026) నాటకీయ పరిణామానికి దారితీసింది. ఒక రహస్య రాత్రిపూట ఆపరేషన్లో అమెరికా దళాలు వెనిజులా అధ్యక్షుడు నికోలస్ మదురోను, ఆయన భార్య సిలియా ఫ్లోరెస్ను బంధించి దేశం దాటించాయి. కేవలం 30 నిమిషాల లోపు ముగిసిన ఈ మెరుపు దాడిలో, కరాకాస్లోని ఫోర్ట్ టియునా (Ft. Tiuna) సైనిక స్థావరంలో ఉన్న అధ్యక్ష నివాసంపై అమెరికా ప్రత్యేక దళాలు దాడి చేశాయి. ఈ ఆపరేషన్ సమయంలో వెనిజులాలోని పలు సైనిక, పౌర లక్ష్యాలపై కనీసం ఏడు భారీ వైమానిక దాడులు జరిగాయి. బందీలుగా చిక్కిన మదురో దంపతులను యుఎస్ఎస్ ఐవో జిమా (USS Iwo Jima) యుద్ధనౌకపైకి తరలించి, నార్కో-టెర్రరిజం కుట్ర ఆరోపణలపై విచారణ నిమిత్తం న్యూయార్క్కు పంపారు. ఈ ఘటన జరిగిన కొద్ది గంటలకే అమెరికా అధ్యక్షుడు డోనాల్డ్ ట్రంప్ స్పందిస్తూ, కరాకాస్ పరిపాలనను తాత్కాలికంగా అమెరికానే నిర్వహిస్తుందని, ఆ దేశ మౌలిక సదుపాయాలను చక్కదిద్దడానికి వెనిజులాలోని అపారమైన చమురు నిల్వలను వినియోగించుకుంటామని ప్రకటించారు.
అమెరికా - వెనిజులా సంబంధాల నేపథ్యం: అమెరికా మరియు వెనిజులా మధ్య సంబంధాలు దౌత్యపరమైన ఒంటరితనం నుండి ప్రత్యక్ష సైనిక జోక్యం వరకు వేగంగా మారుతూ వచ్చాయి:
• గరిష్ట ఒత్తిడి మరియు ఆంక్షలు: మొదటి ట్రంప్ ప్రభుత్వ హయాంలో (2017-2021) వెనిజులా ప్రభుత్వ చమురు సంస్థ 'పి.డి.వి.ఎస్.ఏ' (PDVSA) పై కఠిన ఆంక్షలు విధించడంతో సంబంధాలు క్షీణించాయి. 2023లో బైడెన్ ప్రభుత్వం స్వేచ్ఛాయుత ఎన్నికల నిమిత్తం చమురు, గ్యాస్ ఆంక్షలను కొంత సడలించినప్పటికీ, 2024 ఎన్నికల్లో మదురో అక్రమాలకు పాల్పడ్డారన్న ఆరోపణలతో అమెరికా తిరిగి ఆంక్షలు విధించింది.
• ట్రంప్ 2.0 మరియు 'డోన్రో సిద్ధాంతం': 2025లో తిరిగి బాధ్యతలు చేపట్టిన ట్రంప్, మదురో నేతృత్వంలోని 'కార్టెల్ డి లాస్ సోల్స్' (Cartel de los Soles) ను విదేశీ ఉగ్రవాద సంస్థగా ప్రకటించారు. పశ్చిమ అర్ధగోళంలో అమెరికా ఆధిపత్యాన్ని చాటుతూ, రష్యా-చైనాల ప్రభావాన్ని అడ్డుకోవడమే లక్ష్యంగా 'మన్రో సిద్ధాంతాన్ని' (దీనిని డోన్రో సిద్ధాంతం అని కూడా పిలుస్తున్నారు) ట్రంప్ ప్రభుత్వం పునరుద్ధరించింది.
• చమురు వ్యూహం: వెనిజులా వద్ద ప్రపంచంలోనే అత్యధికంగా 17% ధృవీకరించబడిన చమురు నిల్వలు (సుమారు 300 బిలియన్ బారెల్స్) ఉన్నాయి, ఇది అమెరికా నిల్వల కంటే నాలుగు రెట్లు ఎక్కువ. గతంలో హ్యూగో చావెజ్ జాతీయం చేసిన చమురు ఆస్తులను తిరిగి స్వాధీనం చేసుకోవడం అమెరికా ప్రధాన లక్ష్యంగా కనిపిస్తోంది.
• నౌకాదళ దిగ్బంధనం: 2025 డిసెంబర్లో వెనిజులాకు వచ్చే, వెళ్లే అన్ని చమురు ట్యాంకర్లపై ట్రంప్ పూర్తిస్థాయి దిగ్బంధనాన్ని విధించారు. ఈ క్రమంలోనే అమెరికా కోస్ట్ గార్డ్ 'స్కిప్పర్' (Skipper) మరియు 'సెంచురీస్' (Centuries) వంటి చమురు ట్యాంకర్లను అదుపులోకి తీసుకుంది.
ఈ సైనిక చర్య లాటిన్ అమెరికాలో తీవ్ర ప్రకంపనలు సృష్టించింది. కొలంబియా అధ్యక్షుడు గుస్తావో పెట్రో ఈ చర్యను "సార్వభౌమాధికారంపై దాడి"గా అభివర్ణిస్తూ సరిహద్దుల వద్ద సైన్యాన్ని మోహరించారు. నోబెల్ శాంతి బహుమతి గ్రహీత, ప్రతిపక్ష నాయకురాలు మారియా కొరినా మచాడో అమెరికా చర్యలకు మద్దతు తెలిపినప్పటికీ, దేశాన్ని అమెరికా క్యాబినెట్ మంత్రులతో కూడిన బృందం పాలిస్తుందని ట్రంప్ స్పష్టం చేశారు.
అమెరికా వైఖరిని ఒక 'ప్రతికూల కార్పొరేట్ టేకోవర్' (Hostile Corporate Takeover) తో పోల్చవచ్చు; ప్రస్తుత యాజమాన్యం (మదురో ప్రభుత్వం) అక్రమమైనదని భావించిన అమెరికా, తన సైనిక శక్తితో ఆ 'సీఈఓ'ను తొలగించి, కంపెనీ ఆస్తులను (చమురు) స్వాధీనం చేసుకుని, తన ఇష్టానుసారం ఆ దేశాన్ని పునర్వ్యవస్థీకరించడానికి పూనుకుంది.
రక్షణ రంగంలో స్వయంసమృద్ధి దిశగా భారత్ మరో కీలక అడుగు వేసింది. శత్రువుల గుండెల్లో వణుకు పుట్టించే అత్యాధునిక సుదూర లక్ష్యిత రాకెట్ లాంచర్ల తయారీ కోసం భారత సైన్యం నిబే లిమిటెడ్ (NIBE Ltd) అనే ప్రైవేట్ రక్షణ సంస్థతో రూ. 293 కోట్ల విలువైన భారీ ఒప్పందాన్ని కుదుర్చుకుంది. అత్యవసర కొనుగోలు అధికారాల (Emergency Procurement Powers) కింద ఈ ప్రాజెక్టును పట్టాలెక్కించారు. ఈ లాంచర్ల తయారీలో ఇజ్రాయెల్కు చెందిన రక్షణ దిగ్గజం ఎల్బిట్ సిస్టమ్స్ (Elbit Systems) సాంకేతిక సహకారాన్ని అందిస్తోంది.
ఈ ఒప్పందం విశేషాలు:
సూర్యాస్త్ర వ్యవస్థ: 'మేడ్ ఇన్ ఇండియా'లో భాగంగా తయారవుతున్న దేశీ మొట్టమొదటి యూనివర్సల్ మల్టీ-కాలిబర్ రాకెట్ లాంచర్ వ్యవస్థ ఇది. దీనికి 'సూర్యాస్త్ర' అని నామకరణం చేశారు.
విధ్వంసక పరిధి: ఈ రాకెట్ లాంచర్లు 150 కిలోమీటర్ల నుంచి 300 కిలోమీటర్ల దూరంలోని శత్రువుల స్థావరాలను అత్యంత కచ్చితత్వంతో ఛేదించగలవు. 300 కి.మీ. పరిధి కలిగిన రాకెట్ లాంచర్ వ్యవస్థను భారత్లో తయారు చేయడం ఇదే తొలిసారి.
గురి తప్పని కచ్చితత్వం: ప్రయోగ పరీక్షల్లో ఈ వ్యవస్థ అద్భుతమైన పనితీరును కనబరిచింది. దీని సర్క్యులర్ ఎర్రర్ ప్రాబబుల్ (CEP) ఐదు మీటర్ల కంటే తక్కువగా నమోదైంది. అంటే, ఇది నిర్దేశించిన లక్ష్యాన్ని ఇంచు కూడా తప్పకుండా నేరుగా తాకగలదు.
ఇజ్రాయెల్ సహకారం: పుణేకు చెందిన నిబే లిమిటెడ్, ఇజ్రాయెల్ సంస్థ ఎల్బిట్ సిస్టమ్స్తో 2025 జూలైలో కుదుర్చుకున్న సాంకేతిక సహకార ఒప్పందం (TCA) ప్రకారం ఈ లాంచర్లను భారత్లోనే ఉత్పత్తి చేస్తారు.
అత్యవసర కొనుగోలు: డిఫెన్స్ అక్విజిషన్ కౌన్సిల్ (DAC) నిర్ణయం మేరకు, జనవరి 15లోగా కుదుర్చుకోవాల్సిన అత్యవసర రక్షణ కొనుగోళ్లలో భాగంగా రూ. 292.69 కోట్లతో ఈ ఒప్పందం ఖరారైంది.
ప్రాధాన్యత: భారత సైన్యం యొక్క ఫిరంగి దళం (Artillery) శక్తిని ఈ రాకెట్ లాంచర్లు ద్విగుణీకృతం చేయనున్నాయి. ఇజ్రాయెల్ సాంకేతిక నైపుణ్యం, భారత తయారీ సామర్థ్యం కలగలిసి రూపుదిద్దుకుంటున్న 'సూర్యాస్త్ర', సరిహద్దుల్లో వ్యూహాత్మక ఆధిక్యతను అందిస్తుంది. సుదూర ప్రాంతాల్లోని శత్రు లక్ష్యాలపై సైన్యం సురక్షిత దూరంలో ఉండి కూడా శస్త్రచికిత్స వంటి కచ్చితత్వంతో మెరుపు దాడులు చేసేందుకు ఇది వీలు కల్పిస్తుంది.
దేశీయ పట్టు పరిశ్రమను ప్రపంచ స్థాయి పవర్హౌస్గా మార్చేందుకు కేంద్ర ప్రభుత్వం భారీ లక్ష్యాలను నిర్దేశించుకుంది. ప్రస్తుతం సుమారు రూ. 55,000 కోట్లుగా ఉన్న భారత పట్టు విలువ గొలుసు (Value Chain), 2030 నాటికి రూ. 1,10,000 కోట్లకు చేరుకుంటుందని సెంట్రల్ సిల్క్ బోర్డ్ సభ్య కార్యదర్శి పి. శివకుమార్ ధీమా వ్యక్తం చేశారు. చైనా తర్వాత పచ్చి పట్టు ఉత్పత్తిలో ప్రపంచంలోనే రెండో స్థానంలో ఉన్న భారత్, భవిష్యత్తులో తన ఉత్పత్తి సామర్థ్యాన్ని మరింత పెంచుకోవాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.
ఉత్పత్తి లక్ష్యాలు మరియు రకాలు: ప్రస్తుతం దేశంలో పట్టు ఉత్పత్తి 41,121 మెట్రిక్ టన్నులుగా ఉండగా, 2030 నాటికి దీనిని 54,000 మెట్రిక్ టన్నులకు పెంచాలని బోర్డు నిర్ణయించింది.
ఉత్పత్తి అవుతున్న పట్టులో 70 శాతానికి పైగా మల్బరీ (Mulberry) ఆధారితమైనది కాగా, మిగిలిన 30 శాతం ఎరి, తసర్ మరియు మూగా వంటి అటవీ పట్టు రకాలు ఉన్నాయి.
భారతీయ సహజ సిద్ధమైన పట్టుకు అంతర్జాతీయ మార్కెట్లో విశేషమైన వాణిజ్య విలువ ఉండటమే కాకుండా, విదేశీ కొనుగోలుదారులు దీని నాణ్యత పట్ల ఆసక్తి చూపుతున్నారు.
సాగు విస్తరణ: పట్టు సాగును దేశవ్యాప్తంగా కొత్త ప్రాంతాలకు విస్తరించడంలో భాగంగా గత ఆరేళ్లలో పట్టు ఉత్పత్తి మ్యాప్లో 50 కొత్త జిల్లాలను చేర్చారు.
గుజరాత్: ఇటీవల ఈ రంగంలోకి ప్రవేశించిన గుజరాత్లో సుమారు 100 మంది రైతులు ఎరి (ఆముదం ఆధారిత) పట్టు సాగును ప్రారంభించారు.
రాజస్థాన్: వేడి వాతావరణం కారణంగా ఇన్నాళ్లూ పట్టు సాగుకు దూరంగా ఉన్న రాజస్థాన్లో కూడా సాగు అవకాశాలను పరిశీలించేందుకు సిల్క్ బోర్డ్ సర్వే నిర్వహించింది.
సాంకేతికత మరియు ప్రభుత్వ ప్రోత్సాహం: నిర్దేశిత లక్ష్యాలను చేరుకోవడానికి యంత్రీకరణ (Mechanisation) మరియు ఆధునిక సాంకేతికతకు ప్రభుత్వం అత్యంత ప్రాధాన్యత ఇస్తోంది. కేంద్ర జౌళి మంత్రిత్వ శాఖ కార్యదర్శి నీలం షమీ రావు వెల్లడించిన వివరాల ప్రకారం, 'సిల్క్ సమగ్ర' (Silk Samagra) వంటి ప్రభుత్వ పథకాలు మరియు నూతన ఆవిష్కరణల వల్ల పట్టు పరిశ్రమలో వైవిధ్యం పెరగడమే కాకుండా ఉత్పత్తి కూడా మెరుగుపడింది. గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో మహిళా కార్మికుల శ్రమను తగ్గించి, వారి ఆదాయాన్ని రెట్టింపు చేసేందుకు సౌరశక్తితో నడిచే పట్టు రీలింగ్ యంత్రాలను ప్రోత్సహిస్తున్నారు.
పట్టు పరిశ్రమను బలోపేతం చేయడం అంటే వైవిధ్యమైన దారాలతో ఒక అద్భుతమైన వస్త్రాన్ని నేయడం వంటిది; సాంప్రదాయ కళను ఆధునిక సాంకేతికతతో జోడించి, భారత్ ప్రపంచ పట్టు మార్కెట్లో తన పట్టును మరింత బిగించాలని చూస్తోంది.
భారతదేశంలో యాసిడ్ దాడులు లింగ ఆధారిత హింసకు అత్యంత భయంకరమైన రూపంగా మారుతున్నాయి; దుండగులు సల్ఫ్యూరిక్, హైడ్రోక్లోరిక్ లేదా నైట్రిక్ వంటి తినివేసే ఆమ్లాలను ఉపయోగించి చర్మాన్ని కరిగించడం, ఎముకలను విచ్ఛిన్నం చేయడం ద్వారా బాధితులకు శాశ్వత అంధత్వం లేదా వికృతత్వాన్ని కలిగిస్తున్నారు. నేషనల్ క్రైమ్ రికార్డ్స్ బ్యూరో (NCRB) గణాంకాల ప్రకారం, దేశంలో యాసిడ్ దాడుల సంఖ్య తగ్గడం లేదు; 2021లో 176, 2022లో 202, మరియు 2023లో 207 దాడులు నమోదయ్యాయి. సామాజిక వివక్ష మరియు ప్రతీకార భయంతో బాధితులు ఫిర్యాదు చేయకపోవడం వల్ల అసలు దాడుల సంఖ్య ఏడాదికి వెయ్యి వరకు ఉండవచ్చని స్వచ్ఛంద సంస్థలు అంచనా వేస్తున్నాయి.
ప్రధాన కారణాలు మరియు ప్రాంతీయ ధోరణులు: ఈ దాడులకు ప్రధాన ప్రేరేపక శక్తి వికృత మనస్తత్వం; ముఖ్యంగా ప్రేమ లేదా పెళ్లి ప్రతిపాదనలను తిరస్కరించడం వల్లే అత్యధిక దాడులు జరుగుతున్నాయి.
బాధితులు: బాధితులలో అత్యధికులు మహిళలు మరియు యువతులు కాగా, నేరస్థులు దాదాపు అందరూ పురుషులే ఉంటున్నారు.
ప్రభావిత రాష్ట్రాలు: 2023లో పశ్చిమ బెంగాల్ 57 కేసులతో అగ్రస్థానంలో నిలవగా, ఉత్తరప్రదేశ్ (31), గుజరాత్ (15) తర్వాతి స్థానాల్లో ఉన్నాయి. పశ్చిమ బెంగాల్ మరియు ఉత్తరప్రదేశ్ రాష్ట్రాల్లోనే దేశంలోని మొత్తం కేసులలో సగానికి పైగా నమోదవుతున్నాయి.
ఇతర కారణాలు: వరకట్న వేధింపులు, వివాహేతర సంబంధాల అనుమానం, కుటుంబ హింస మరియు ఆస్తి తగాదాలు కూడా ఈ దాడులకు దారితీస్తున్నాయి.
చట్టపరమైన నిబంధనలు మరియు శిక్షలు: 2012 నిర్భయ ఉదంతం తర్వాత యాసిడ్ దాడుల చట్టాలను కఠినతరం చేశారు.
భారతీయ న్యాయ సంహిత (BNS): కొత్త శిక్షాస్మృతిలోని సెక్షన్ 124 ప్రకారం, యాసిడ్ దాడికి పాల్పడిన వారికి కనీసం 10 ఏళ్ల నుండి జీవిత ఖైదు వరకు శిక్ష విధించబడుతుంది, అలాగే బాధితురాలి వైద్య ఖర్చుల కోసం భారీ జరిమానా కూడా విధిస్తారు.
తీవ్రమైన శిక్షలు: బాధితురాలు శాశ్వత కోమా (vegetative state) లోకి వెళ్లేలా చేసిన దాడులకు మరణశిక్ష విధించే అవకాశం ఉంది.
న్యాయస్థానాల వైఖరి: యాసిడ్ దాడి చేసేవారి పట్ల వ్యవస్థ "సున్నా సానుభూతి" (zero sympathy) చూపాలని, ఇవి అత్యంత క్రూరమైన నేరాలని సుప్రీంకోర్టు వ్యాఖ్యానించింది.
యాసిడ్ విక్రయాల నియంత్రణ: చిల్లర దుకాణాల్లో యాసిడ్ చౌకగా మరియు సులభంగా దొరకడం ఒక ప్రధాన సమస్యగా మారింది.
సుప్రీంకోర్టు మార్గదర్శకాలు: 2013లో కోర్టు ఇచ్చిన తీర్పు ప్రకారం, యాసిడ్ విక్రయించే దుకాణాలు లైసెన్స్ కలిగి ఉండాలి, కొనుగోలుదారుల గుర్తింపు కార్డు (Photo ID) తీసుకోవాలి మరియు విక్రయాల రిజిస్టర్ను నిర్వహించాలి.
అమలులో వైఫల్యం: క్షేత్రస్థాయిలో ఈ నియమాలను ఎవరూ పట్టించుకోవడం లేదు; ఢిల్లీ వంటి నగరాల్లో హార్డ్వేర్ లేదా శానిటరీ దుకాణాల్లో ఎలాంటి గుర్తింపు లేకుండానే యాసిడ్ అక్రమంగా విక్రయించబడుతోంది.
నిషేధానికి నిరాకరణ: పారిశ్రామిక మరియు గృహ అవసరాల దృష్ట్యా యాసిడ్ అమ్మకాలపై పూర్తి నిషేధం విధించలేమని న్యాయస్థానాలు పేర్కొన్నాయి.
బాధితుల పోరాటం మరియు సవాళ్లు: యాసిడ్ దాడి బాధితులు "ముగింపు లేని వైద్య అత్యవసర పరిస్థితిని" ఎదుర్కొంటారు, వీరికి డజన్ల కొద్దీ పునర్నిర్మాణ శస్త్రచికిత్సలు అవసరమవుతాయి.
పరిహారం: సుప్రీంకోర్టు కనీసం రూ. 3 లక్షల పరిహారం ప్రకటించినప్పటికీ, ఆ నిధుల పంపిణీలో తీవ్ర జాప్యం జరుగుతోంది.
వైద్య సహాయం: ప్రభుత్వ మరియు ప్రైవేట్ ఆసుపత్రులు బాధితులకు ఉచితంగా చికిత్స అందించాలని చట్టం చెబుతున్నా, కొన్ని ప్రైవేట్ ఆసుపత్రులు డబ్బు చెల్లిస్తే తప్ప చికిత్స అందించడం లేదు.
న్యాయ జాప్యం: ప్రముఖ సామాజిక కార్యకర్త షహీన్ మాలిక్ తన కేసులో 16 ఏళ్ల పాటు పోరాటం చేసినా, 2025 డిసెంబర్లో ప్రధాన నిందితులు నిర్దోషులుగా విడుదల కావడం బాధితులను నిరాశకు గురిచేస్తోంది.
పునరావాసం మరియు ఆశ: చాన్వ్ ఫౌండేషన్ మరియు బ్రేవ్ సోల్స్ వంటి స్వచ్ఛంద సంస్థలు బాధితులకు ఆశ్రయం, చట్టపరమైన సాయం మరియు శస్త్రచికిత్సల కోసం ఆర్థిక తోడ్పాటు అందిస్తున్నాయి. 'షేరోస్ హ్యాంగౌట్' (Cafe Sheroes Hangout) వంటి కార్యక్రమాలు బాధితులకు ఉపాధి కల్పించడమే కాకుండా, వారు తమ ముఖాలను దాచుకోకుండా సమాజంలో ఆత్మవిశ్వాసంతో తిరిగేలా ప్రోత్సహిస్తున్నాయి.
యాసిడ్ దాడి అనేది బాధితుల ముఖంపై నేరస్థుడు వేసే చెరగని ముద్ర వంటిది; ఇతర నేరాల్లో గాయాలు మానిపోవచ్చు కానీ, యాసిడ్ దాడి బాధితులు తమ గాయాలను ప్రతిరోజూ అద్దంలో చూసుకుంటూ సమాజం వేసే ప్రశ్నార్థక చూపులను ఎదుర్కోవాల్సి వస్తోంది.
దాదాపు రెండు శతాబ్దాల క్రితం అమెరికా విదేశాంగ విధానానికి పునాదిగా నిలిచిన 'మన్రో సిద్ధాంతం' (Monroe Doctrine) ఇప్పుడు సరికొత్త రూపంలో ప్రపంచ వేదికపైకి వచ్చింది. 1823లో అప్పటి అధ్యక్షుడు జేమ్స్ మన్రో ప్రతిపాదించిన ఈ సిద్ధాంతం, అమెరికా ఖండాల్లో ఐరోపా దేశాల జోక్యాన్ని నిరోధించి, పశ్చిమ అర్ధగోళంలో అమెరికా ఆధిపత్యాన్ని (Hegemony) సుస్థిరం చేసింది. ప్రస్తుతం డోనాల్డ్ ట్రంప్ తన రెండో విడత హయాంలో ఈ పాత వ్యూహానికి పదును పెట్టి, దానిని తనదైన శైలిలో అమలు చేస్తున్నారు. దీనినే విశ్లేషకులు, ప్రసార మాధ్యమాలు 'డోన్రో సిద్ధాంతం' (Donroe Doctrine) లేదా 'ట్రంప్ కొరోలరీ' అని పిలుస్తున్నాయి.
ప్రాధాన్యతల మార్పు: ట్రంప్ ప్రభుత్వం విడుదల చేసిన 2025 నాటి జాతీయ భద్రతా వ్యూహం (NSS) ప్రకారం, అమెరికా తన సైనిక, దౌత్య ప్రాధాన్యతలను యూరప్ మరియు ఆసియా ప్రాంతాల నుండి మళ్లించి, లాటిన్ అమెరికా, కరేబియన్ తీరాలకు ప్రథమ ప్రాధాన్యతను ఇచ్చింది. పశ్చిమ అర్ధగోళంలో అమెరికా మినహా ఇతర బాహ్య శక్తుల ప్రభావం ఉండకూడదని ఈ సిద్ధాంతం స్పష్టం చేస్తోంది.
ప్రత్యర్థి దేశాల కట్టడి: ఈ నూతన సిద్ధాంతం ప్రధాన లక్ష్యం అమెరికా పెరటి వంటి లాటిన్ అమెరికా దేశాల్లో చైనా, రష్యాల ప్రభావాన్ని పూర్తిగా అడ్డుకోవడం. ఆయా దేశాలతో ఆర్థిక, రాజకీయ సంబంధాలు కొనసాగిస్తున్న లాటిన్ అమెరికా దేశాలపై అమెరికా తీవ్ర ఒత్తిడి తీసుకువస్తోంది.
సైనిక జోక్యం: ఈ సిద్ధాంతం కేవలం చర్చలకే పరిమితం కాకుండా ప్రత్యక్ష సైనిక చర్యలకు దారితీసింది. 2026 జనవరిలో వెనిజులా అధ్యక్షుడు నికోలస్ మదురోను బంధించడం ఈ వ్యూహంలో అత్యంత కీలక పరిణామం. వెనిజులాలోని అపారమైన చమురు నిల్వలపై నియంత్రణ సాధించడం ద్వారా అటు చైనాకు చమురు సరఫరాను అడ్డుకోవడం, ఇటు అమెరికా ఇంధన అవసరాలను తీర్చుకోవడం ట్రంప్ వ్యూహంగా కనిపిస్తోంది.
నవ సామ్రాజ్యవాదం: పనామా కాలువపై తిరిగి నియంత్రణ సాధించే ప్రయత్నాలు, గ్రీన్లాండ్ వంటి ప్రాంతాలపై హక్కులను కోరడం వంటి చర్యలు 18, 19వ శతాబ్దాల నాటి 'గన్బోట్ డిప్లొమసీ' (Gunboat Diplomacy) ని గుర్తుకు తెస్తున్నాయని విమర్శకులు అభిప్రాయపడుతున్నారు. ఇది ఒక రకమైన 'నవ సామ్రాజ్యవాదానికి' (New Imperialism) తెరలేపడమేనని మేధావుల హెచ్చరిక.
ముగింపు: అంతర్జాతీయ నిబంధనల కంటే అమెరికా ప్రయోజనాలకే పెద్దపీట వేసే ఈ సిద్ధాంతం, ప్రపంచ వ్యాప్తంగా చర్చనీయాంశమైంది. ఆసియా, ఐరోపా దేశాల రక్షణ బాధ్యతల నుండి క్రమంగా తప్పుకుంటూ, తన సొంత ప్రాంతంలో ఎదురులేని శక్తిగా ఎదగాలన్న ట్రంప్ లక్ష్యం అంతర్జాతీయ భౌగోళిక రాజకీయాల్లో (Geopolitics) పెను మార్పులకు కారణమవుతోంది.
మన్రో సిద్ధాంతాన్ని ప్రస్తుత context లో అర్థం చేసుకోవాలంటే.. ఒక ఇంటి యజమాని తన వీధి అంతటికీ ఫెన్సింగ్ వేసి, తన అనుమతి లేకుండా అక్కడ ఎవరూ నడవకూడదని ప్రకటించడమే కాకుండా, పొరుగు ఇళ్లలోని వనరులపై కూడా తనకే హక్కు ఉందని వాదించడం వంటిది.
న్యూఢిల్లీ: గత మూడేళ్లలో భారత ముడిచమురు దిగుమతుల ముఖచిత్రం సమూలంగా మారిపోయింది. 2022లో ఉక్రెయిన్పై రష్యా దాడికి ముందు, భారత చమురు దిగుమతులలో రష్యా వాటా కేవలం 0.2% లేదా 1% కంటే తక్కువగా ఉండేది. అయితే, యుద్ధం నేపథ్యంలో పాశ్చాత్య దేశాలు రష్యాను దూరం పెట్టగా, భారత్ తన ఇంధన భద్రత కోసం తగ్గింపు ధరకే లభించే రష్యా ముడిచమురును భారీగా కొనుగోలు చేయడం ప్రారంభించింది. 2022 అక్టోబర్ నాటికి, సంప్రదాయ సరఫరాదారులైన సౌదీ అరేబియా, ఇరాక్లను వెనక్కి నెట్టి రష్యా భారత్కు అతిపెద్ద చమురు సరఫరాదారుగా అవతరించింది.
దిగుమతుల ఉధృతి మరియు వాణిజ్య గమనశీలత:
గరిష్ట స్థాయి: 2021లో రోజుకు కేవలం 0.1 మిలియన్ బారెల్స్ (mb/d) గా ఉన్న రష్యా చమురు దిగుమతులు, 2023 నాటికి గరిష్టంగా 2 మిలియన్ బారెల్స్కు చేరుకున్నాయి. భారత చమురు దిగుమతుల్లో రష్యా వాటా ఒక దశలో 40-44% వరకు నమోదైంది.
ఆర్థిక ప్రయోజనం: G7 దేశాలు విధించిన $60 ధర పరిమితి (Price Cap) కంటే తక్కువ ధరకు చమురును పొందడం ద్వారా భారత్ బిలియన్ల కొద్దీ విదేశీ మారక ద్రవ్యాన్ని ఆదా చేసింది. దీనిని భారత్ తన "జాతీయ ప్రయోజనం" మరియు "నైతిక బాధ్యత"గా సమర్థించుకుంది.
శుద్ధి మరియు ఎగుమతి: రష్యా నుంచి దిగుమతి చేసుకున్న ముడిచమురును భారత శుద్ధి కర్మాగారాలు పెట్రోల్, డీజిల్గా మార్చి నెదర్లాండ్స్ వంటి ఐరోపా దేశాలకు ఎగుమతి చేస్తున్నాయి.
చెల్లింపుల చిక్కులు మరియు కరెన్సీ సంక్షోభం: అంతర్జాతీయ చెల్లింపుల వ్యవస్థ SWIFT నుండి రష్యాను బహిష్కరించడంతో లావాదేవీలు కష్టతరమయ్యాయి.
రూపాయి-రూబుల్ వైఫల్యం: భారత్ నుంచి రష్యాకు ఎగుమతులు తక్కువగా ఉండటం వల్ల, రష్యా బ్యాంకుల్లో బిలియన్ల కొద్దీ రూపాయలు పేరుకుపోయాయి. ఇది రష్యాకు 'అవాంఛనీయం'గా మారడంతో ఈ విధానం ఆశించిన ఫలితాన్ని ఇవ్వలేదు.
ప్రత్యామ్నాయ కరెన్సీలు: దీంతో భారత చమురు సంస్థలు యూఏఈ దిర్హామ్స్ మరియు చైనా యువాన్ ద్వారా చెల్లింపులు జరపాల్సి వచ్చింది.
ట్రంప్ 2.0 మరియు ఆంక్షల ఒత్తిడి (2025): అమెరికాలో డోనాల్డ్ ట్రంప్ ప్రభుత్వం తిరిగి బాధ్యతలు చేపట్టిన తర్వాత భారత్పై ఒత్తిడి పెరిగింది:
శిక్షాత్మక సుంకాలు: రష్యా నుంచి చమురు కొనుగోలు చేస్తున్నందుకు ప్రతిఫలంగా భారత ఉత్పత్తులపై అమెరికా 25% జరిమానా సుంకాన్ని (Penalty Tariff) విధించింది. ఇతర సుంకలతో కలిపి ఇది మొత్తం 50% శాతానికి చేరింది.
ద్వితీయ ఆంక్షలు: రష్యా చమురు దిగ్గజం రోస్నెఫ్ట్ భాగస్వామ్యం ఉన్న నాయరా ఎనర్జీ (Nayara Energy) వంటి భారతీయ సంస్థలపై కూడా ఆంక్షలు అమలయ్యాయి.
భారత్ స్పందన: అమెరికా మరియు ఐరోపా దేశాలు స్వయంగా రష్యా నుంచి ఎల్ఎన్జీ, ఎరువులు, అణు ఇంధనాన్ని కొనుగోలు చేస్తూ భారత్ను లక్ష్యంగా చేసుకోవడం "అన్యాయం" అని భారత విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖ (MEA) స్పష్టం చేసింది.
ప్రస్తుత పరిస్థితి - వైవిధ్యీకరణ: అమెరికా ఆంక్షలు మరియు మారుతున్న భౌగోళిక రాజకీయాల నేపథ్యంలో భారత్ రష్యాపై ఆధారపడటాన్ని క్రమంగా తగ్గిస్తోంది. 2025 అక్టోబర్ నాటికి రష్యా చమురు దిగుమతులు విలువ పరంగా 38% క్షీణించాయి. రిస్క్ తగ్గించుకోవడానికి భారత్ మళ్లీ అమెరికా (2025 నవంబర్లో ఏడు నెలల గరిష్ట స్థాయికి) మరియు పశ్చిమ ఆసియా దేశాల నుంచి దిగుమతులను పెంచుతోంది.
భారత్ అనుసరిస్తున్న ఈ విధానాన్ని ఒక వివాదాస్పద ఫార్మసీ నుండి ప్రాణరక్షక మందులు కొనడంతో పోల్చవచ్చు; పొరుగువారు (పాశ్చాత్య దేశాలు) ఆ దుకాణాన్ని బహిష్కరించాలని ఒత్తిడి చేసినా, తన ఇంటిని (దేశాన్ని) నడపడానికి కుటుంబ పెద్ద (ప్రభుత్వం) అత్యంత చౌకగా దొరికే వనరులకే ప్రాధాన్యత ఇస్తోంది, అయితే ఒత్తిడి మరీ ఎక్కువైనప్పుడు ప్రత్యామ్నాయ మార్గాలను అన్వేషిస్తోంది.
భారతదేశంలో స్మార్ట్ఫోన్ విప్లవం మరియు యాప్ ఆధారిత సేవల విస్తరణతో గిగ్ ఆర్థిక వ్యవస్థ (Gig Economy) వేగంగా వృద్ధి చెందుతోంది. ప్రస్తుతం దేశంలో లక్షలాది మంది యువత మరియు వలస కార్మికులు స్విగ్గీ, జొమాటో, ఉబర్ వంటి సంస్థలలో డెలివరీ ఏజెంట్లుగా, డ్రైవర్లుగా ఉపాధి పొందుతున్నారు. అయితే, ఈ కార్మికులు ఎదుర్కొంటున్న సామాజిక భద్రత లేమిపై చర్చ జరుగుతోంది. 2029-30 నాటికి దేశంలో గిగ్ కార్మికుల సంఖ్య 2.35 కోట్లకు చేరుకుంటుందని నీతి ఆయోగ్ అంచనా వేసింది.
కేంద్ర ప్రభుత్వ చట్టపరమైన చట్రం: కేంద్ర ప్రభుత్వం 2020 సామాజిక భద్రత కోడ్ (Code on Social Security, 2020) ద్వారా మొదటిసారిగా గిగ్ మరియు ప్లాట్ఫారమ్ కార్మికులను చట్టబద్ధమైన పరిధిలోకి తీసుకువచ్చింది.
సంక్షేమ పథకాలు: ఈ కోడ్ ప్రకారం, గిగ్ కార్మికుల కోసం జీవిత మరియు వైకల్య బీమా, ఆరోగ్య మరియు ప్రసూతి ప్రయోజనాలు, వృద్ధాప్య రక్షణ వంటి పథకాలను ప్రభుత్వం రూపొందించాల్సి ఉంటుంది.
నిధుల సమీకరణ: ఈ పథకాల అమలు కోసం అగ్రిగేటర్లు తమ వార్షిక టర్నోవర్లో 1% నుండి 2% వరకు నిధులను సామాజిక భద్రత నిధికి అందించాలని ఈ చట్టం నిర్దేశిస్తోంది.
నమోదు: కార్మికులందరూ తప్పనిసరిగా e-Shram పోర్టల్లో నమోదు చేసుకోవడం ద్వారా ఒక యూనివర్సల్ అకౌంట్ నంబర్ (UAN) పొందాల్సి ఉంటుంది.
బడ్జెట్ 2025-26: తాజా బడ్జెట్లో గిగ్ కార్మికులకు ఆయుష్మాన్ భారత్ (PMJAY) కింద రూ. 5 లక్షల వరకు ఆరోగ్య బీమా కల్పిస్తామని ప్రభుత్వం ప్రకటించింది.
రాష్ట్రాల ముందడుగు: కేంద్ర చట్టం అమలులో జాప్యం జరుగుతున్న నేపథ్యంలో కొన్ని రాష్ట్రాలు సొంతంగా చట్టాలను రూపొందిస్తున్నాయి.
రాజస్థాన్: దేశంలోనే తొలిసారిగా రాజస్థాన్ ప్లాట్ఫారమ్ ఆధారిత గిగ్ కార్మికుల (రిజిస్ట్రేషన్ మరియు సంక్షేమ) చట్టం, 2023ని తీసుకువచ్చింది. దీని ద్వారా ఒక సంక్షేమ బోర్డును మరియు ప్రతి డిజిటల్ లావాదేవీపై సెస్ వసూలు చేయడం ద్వారా ప్రత్యేక నిధిని ఏర్పాటు చేయాలని నిర్ణయించింది.
కర్ణాటక: ఇదే బాటలో కర్ణాటక ప్లాట్ఫారమ్ ఆధారిత గిగ్ కార్మికుల (సామాజిక భద్రత మరియు సంక్షేమ) బిల్లు, 2024 ముసాయిదాను విడుదల చేసింది. ఇది కార్మికులకు పని నిరాకరించే హక్కును కల్పించడంతో పాటు అకారణంగా తొలగించకుండా రక్షణ ఇస్తుంది. తెలంగాణ, హర్యానా వంటి రాష్ట్రాలు కూడా ఇటువంటి చట్టాల దిశగా అడుగులు వేస్తున్నాయి.
ప్రధాన సవాళ్లు మరియు ఆందోళనలు: అభివృద్ధి జరుగుతున్నప్పటికీ, గిగ్ రంగంలో తీవ్రమైన నిర్మాణాత్మక సమస్యలు ఉన్నాయి:
ఉద్యోగి గుర్తింపు లేకపోవడం: అగ్రిగేటర్లు వీరిని "భాగస్వాములు" (partners) అని పిలుస్తూ, యజమాని-ఉద్యోగి సంబంధాన్ని నిరాకరిస్తున్నారు. దీనివల్ల వీరికి కనీస వేతనాలు, పని గంటల నియంత్రణ, వృత్తిపరమైన భద్రత వంటి ప్రాథమిక కార్మిక హక్కులు దక్కడం లేదు.
అల్గారిథమ్ నియంత్రణ: ఆర్డర్ల కేటాయింపు, వేతనం మరియు రేటింగ్స్ అన్నీ రహస్యమైన అల్గారిథమ్స్ ద్వారా నియంత్రించబడటం వల్ల కార్మికులు ఒత్తిడికి గురవుతున్నారు. చిన్న పొరపాట్లకే ఐడీలు బ్లాక్ అవ్వడం వల్ల ఉపాధి కోల్పోయే ప్రమాదం ఉంది.
సాంకేతిక అవరోధాలు: ఆధార్ ఆధారిత చెల్లింపుల వ్యవస్థలో (ABPS) బయోమెట్రిక్ వైఫల్యాలు మరియు ఇతర సాంకేతిక కారణాల వల్ల వేతనాల్లో తీవ్ర జాప్యం జరుగుతోంది.
గిగ్ కార్మికుల పరిస్థితిని భీమా లేని విలాసవంతమైన కారును నడిపే డ్రైవర్తో పోల్చవచ్చు; ఇక్కడ డిజిటల్ వ్యవస్థ అత్యంత వేగంగా (కారులా) నడుస్తున్నప్పటికీ, దానిని నడిపించే కార్మికుడికి (డ్రైవర్కు) మాత్రం ఏదైనా ప్రమాదం జరిగితే ఎటువంటి భద్రతా కవచం (భీమా) లేదు.
భారతదేశంలో మహిళలు ఇంటి వద్ద చేసే అపారమైన శ్రమకు ఆర్థికపరమైన గుర్తింపు దక్కడం లేదని గణాంకాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. శిశు సంరక్షణ, ఇంటి పనులు, వృద్ధుల సేవ వంటి 'అదృశ్య శ్రమ' (Unpaid Care Work) దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థకు వెన్నెముకగా ఉన్నప్పటికీ, స్థూల జాతీయోత్పత్తి (GDP) లెక్కల్లో దీనిని చేర్చడం లేదు.
ఆర్థిక విలువ మరియు గణాంకాలు:
జీడీపీలో వాటా: మహిళల ఈ అదృశ్య శ్రమ విలువను లెక్కగడితే, అది భారత జీడీపీలో సుమారు 7.5% (అంటే ఏడాదికి ₹22.5 లక్షల కోట్ల నుండి ₹22.7 లక్షల కోట్లు) ఉంటుందని అంచనా. కొన్ని పరిశోధనల ప్రకారం ఈ విలువ 61% వరకు ఉండవచ్చు.
సమయ వినియోగం: 'టైమ్ యూజ్ సర్వే (2024)' ప్రకారం, భారతీయ మహిళలు పురుషుల కంటే రోజుకు సగటున మూడు రెట్లు ఎక్కువ సమయం వేతనం లేని ఇంటి పనులకే కేటాయిస్తున్నారు.
రెట్టింపు భారం: ఉద్యోగం చేసే మహిళలు ఇంటి పనులు, ఆఫీసు పనులు రెండూ కలిపి రోజుకు సగటున 9.6 గంటలు శ్రమిస్తుండగా, పురుషులు 8.6 గంటలు మాత్రమే పనిచేస్తున్నారు. దీనివల్ల మహిళలకు నిద్ర, విశ్రాంతి మరియు నైపుణ్యాలను పెంచుకునే (Upskilling) సమయం దొరకడం లేదు.
అడ్డంకులు మరియు సవాళ్లు:
మాతృత్వ పెనాల్టీ: పెళ్లయిన తర్వాత మహిళల పని భాగస్వామ్యం సుమారు 12 శాతం పడిపోతోంది.
మౌలిక సదుపాయాల లేమి: సరైన రవాణా సౌకర్యాలు, శిశు సంరక్షణ కేంద్రాలు (Crèches) లేకపోవడం మహిళలు బయటకు వచ్చి పనిచేయడానికి ప్రధాన అడ్డంకులుగా మారాయి.
గణాంకాల లోపం: ప్రభుత్వం నిర్వహించే సర్వేలు గ్రామీణ మహిళలు పొలాల్లో చేసే శ్రమను 'కుటుంబ సహాయకులు'గా గుర్తిస్తున్నాయే తప్ప, వేతనంతో కూడిన ఉపాధిగా పరిగణించడం లేదు.
న్యాయ మరియు విధానపరమైన మార్పులు: మహిళా శ్రమను గుర్తించే దిశగా ఇటీవల కొన్ని కీలక పరిణామాలు చోటుచేసుకున్నాయి:
మద్రాస్ హైకోర్టు తీర్పు: భర్త సంపాదించే ఆస్తిలో భార్యకు సమాన వాటా ఉంటుందని కోర్టు స్పష్టం చేసింది. భార్య ఇంట్లో ఉండి పనులు చేయడం వల్లే భర్త బయట సంపాదించగలుగుతున్నారని న్యాయస్థానం అభిప్రాయపడింది.
ప్రభుత్వ పథకాలు: తమిళనాడులో 'కళైజ్ఞర్ మగళీర్ ఉరిమై తొగై', కర్ణాటకలో 'గృహలక్ష్మి' వంటి పథకాలు మహిళల అదృశ్య శ్రమను గుర్తిస్తూ వారికి నగదు ప్రోత్సాహకాలు అందిస్తున్నాయి.
మహిళల శ్రమను గుర్తించకపోవడం అంటే ఒక యంత్రానికి ఇంధనం పోసి, దాని చక్రాలు తిరగడానికి సహకరించే 'లూబ్రికెంట్ ఆయిల్' ఉనికిని మర్చిపోవడం వంటిది; ఆ నూనె కంటికి కనిపించకపోయినా, అది లేనిదే యంత్రం ముందుకు సాగదు.
పర్యావరణాన్ని పణంగా పెట్టి సాధిస్తున్న అభివృద్ధి చివరికి ప్రకృతి విపత్తుల రూపంలో ఆర్థిక వ్యవస్థకే చేటు తెస్తోంది. భారతదేశం వంటి వాతావరణ మార్పులకు అత్యంత సులభంగా ప్రభావితమయ్యే దేశంలో, ప్రకృతి వైపరీత్యాల కారణంగా ఏటా సగటున స్థూల జాతీయోత్పత్తిలో (GDP) 0.4% మేర ఆర్థిక నష్టం వాటిల్లుతోంది.
ఆర్థిక నష్టాలు మరియు ఉత్పాదకతపై ప్రభావం
ప్రకృతి విపత్తులు తక్షణ ఆస్తి నష్టాన్ని కలిగించడమే కాకుండా, దీర్ఘకాలికంగా పని సామర్థ్యాన్ని దెబ్బతీస్తున్నాయి.
నేరుగా ఆర్థిక భారం: 2019 నుండి 2023 మధ్య కాలంలో వాతావరణ సంబంధిత విపత్తుల వల్ల భారత్ 5,600 కోట్ల డాలర్ల ($56 billion) నష్టాన్ని చవిచూసింది. ఆసియా-పసిఫిక్ ప్రాంతంలో వాతావరణ మార్పుల వల్ల జరిగిన మొత్తం నష్టంలో ఇది నాలుగో వంతు.
తీవ్రమైన ఉష్ణతాపం (Heat Stress): పెరుగుతున్న ఉష్ణోగ్రతల వల్ల 2030 నాటికి భారతదేశంలో పని గంటలు 5.8% మేర తగ్గిపోయే ప్రమాదం ఉంది. దీనివల్ల వ్యవసాయం, నిర్మాణ రంగాల్లో ఉత్పాదకత క్షీణించి, జీడీపీలో 3% నుండి 5% మేర నష్టం కలగవచ్చు.
రంగాల వారీగా విఘాతం: సిక్కిం వరదలు లేదా అకాల వర్షాలు మరియు వడగళ్ల వానల వల్ల లక్షలాది హెక్టార్లలో పంట నష్టం జరుగుతోంది, ఇది గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో డిమాండ్ను తగ్గించి ఆహార ద్రవ్యోల్బణానికి దారితీస్తోంది.
దీర్ఘకాలిక స్థూల ఆర్థిక నష్టాలు
వాతావరణ మార్పులను అదుపు చేయకపోతే భారత వృద్ధి రేటుకు ఉనికి ముప్పు పొంచి ఉందని రిజర్వ్ బ్యాంక్ (RBI) హెచ్చరించింది.
జీడీపీకి గండం: వర్షపాతంలో మార్పులు మరియు పెరుగుతున్న వేడి వల్ల 2050 నాటికి భారత్ తన జీడీపీలో 2.8% కోల్పోవడమే కాకుండా, సగం జనాభా జీవన ప్రమాణాలు పడిపోవచ్చు.
శతాబ్దపు అంచనా: వాతావరణ పరిస్థితుల ప్రభావంతో 2100 సంవత్సరం నాటికి భారత్ ఏటా 3% నుండి 10% మేర జీడీపీని కోల్పోయే అవకాశం ఉంది.
రుణ భారం: విపత్తుల నుండి కోలుకోవడానికి మరియు వాతావరణ మార్పుల నివారణకు భారీ పెట్టుబడులు అవసరమవుతాయి. ఈ నేపథ్యంలో, 2028 నాటికి ప్రభుత్వ అప్పులు జీడీపీలో 100%కి చేరుకోవచ్చని ఐఎంఎఫ్ (IMF) అంచనా వేసింది.
జీడీపీ కొలమానంలోని లోపాలు
ప్రస్తుత ఆర్థిక లెక్కల్లో కేవలం జీడీపీ వృద్ధిని మాత్రమే చూడటాన్ని నిపుణులు విమర్శిస్తున్నారు. పర్యావరణ వనరుల తరుగుదలను (Depreciation of natural assets) ఈ లెక్కల్లో చేర్చకపోవడం పెద్ద లోపంగా వారు పరిగణిస్తున్నారు.
అస్థిర వృద్ధి: పర్యావరణానికి జరుగుతున్న హానిని పట్టించుకోకుండా వనరులను విచక్షణారహితంగా వాడుతూ సాధించే వృద్ధి 'జబ్బు పడిన ఆర్థిక వ్యవస్థ'కు నిదర్శనం.
కంటికి కనిపించని ఖర్చులు: పారిశ్రామిక వృద్ధి వల్ల పెరుగుతున్న వాయు కాలిష్యం కారణంగా ఏటా భారత్ జీడీపీలో 1.36% ($36.8 బిలియన్లు) ఆరోగ్య ఖర్చులు మరియు ఉత్పాదకత నష్టం రూపంలో హరించుకుపోతోంది.
తలసరి ఆదాయం వాస్తవం: జీడీపీ పరంగా భారత్ ప్రపంచంలో 4వ లేదా 5వ స్థానంలో ఉన్నప్పటికీ, తలసరి జీడీపీ పరంగా మాత్రం G20 దేశాల్లోనే అత్యంత అట్టడుగున (127 నుండి 144వ ర్యాంకు) ఉంది. ఇది అధిక వృద్ధి రేటు సామాన్యుడి సంక్షేమానికి ప్రతిబింబం కాదని సూచిస్తోంది.
ముగింపు: ఈ పరిస్థితిని ఒక ఉదాహరణతో అర్థం చేసుకోవచ్చు.. ఒక గొప్ప భవనానికి ఖరీదైన కొత్త గదులను నిర్మిస్తూ (జీడీపీ వృద్ధి) వెళ్తున్నాం, కానీ ఆ భవనం క్రమంగా కూలిపోతున్న కొండ అంచున (పర్యావరణం) ఉంది. ప్రతి భూకంపం లేదా కొండచరియలు విరిగిపడటం (ప్రకృతి విపత్తు) వల్ల ఒక గది కూలిపోతుంటే, యజమాని తన పొదుపు మొత్తాన్ని భవన అభివృద్ధికి కాకుండా, పదే పదే మరమ్మతులకే వెచ్చించాల్సి వస్తోంది.
1947లో స్వతంత్ర దేశంగా అవతరించినప్పటి నుండి పాకిస్థాన్ రాజకీయ ప్రస్థానం నిరంతర అస్థిరత, సైనిక జోక్యం మరియు రాజ్యాంగ సంక్షోభాలమయంగా సాగుతోంది. దేశ ఆవిర్భావం తర్వాత మొదటి 11 ఏళ్లలోనే ఏడుగురు ప్రధాన మంత్రులు మారడం అక్కడి రాజకీయ డొల్లతనానికి నిదర్శనం. పాకిస్థాన్ వ్యవస్థాపక నేత మహమ్మద్ అలీ జిన్నా అకాల మరణం, అవినీతి, జాతి మరియు భాషా పరమైన విభజనలు సైన్యం రాజకీయాల్లోకి ప్రవేశించడానికి మార్గం సుగమం చేశాయి.
సైనిక తిరుగుబాట్లు - నియంతృత్వ పోకడలు: పాకిస్థాన్ తన 78 ఏళ్ల చరిత్రలో దాదాపు 33 ఏళ్లకు పైగా ప్రత్యక్ష సైనిక పాలనలో ఉంది.
అయూబ్ ఖాన్ యుగం: 1958లో ఇస్కందర్ మీర్జా ప్రభుత్వంపై తిరుగుబాటు చేసిన జనరల్ అయూబ్ ఖాన్ అధికారాన్ని చేజిక్కించుకున్నారు. 1959లో తనను తాను 'ఫీల్డ్ మార్షల్'గా ప్రకటించుకున్న ఆయన, 1965లో భారత్పై 'ఆపరేషన్ జిబ్రాల్టర్'కు ప్రణాళిక రచించి విఫలమయ్యారు.
1971 విభజన: అయూబ్ ఖాన్ తర్వాత జనరల్ యాహ్యా ఖాన్ పగ్గాలు చేపట్టారు. 1970 ఎన్నికల్లో తూర్పు పాకిస్థాన్కు చెందిన ముజిబుర్ రెహ్మాన్ విజయం సాధించినా, సైన్యం అధికారాన్ని అప్పగించకపోవడంతో అంతర్యుద్ధం మొదలైంది. ఇది 1971లో భారత్తో యుద్ధానికి, చివరకు బంగ్లాదేశ్ ఆవిర్భావానికి దారితీసింది.
జియా-ఉల్-హక్ మరియు ఇస్లామీకరణ: 1977లో జుల్ఫికర్ అలీ భుట్టో ప్రభుత్వాన్ని కూల్చివేసి జనరల్ జియా-ఉల్-హక్ అధికారం చేపట్టారు. 11 ఏళ్ల తన పాలనలో ఆయన కఠినమైన 'బ్లాస్ఫెమీ' (దైవదూషణ) చట్టాలను తీసుకువచ్చారు మరియు పాఠ్యపుస్తకాలను మార్చడం ద్వారా జిహాదీ భావజాలాన్ని ప్రోత్సహించారు.
ముషారఫ్ పాలన మరియు ప్రజాస్వామ్య పునరుద్ధరణ: 1999లో కార్గిల్ యుద్ధం నేపథ్యంలో ప్రధాని నవాజ్ షరీఫ్ను తొలగించి జనరల్ పర్వేజ్ ముషారఫ్ అధికారాన్ని హస్తగతం చేసుకున్నారు. 2008లో ప్రజా నిరసనల మధ్య ఆయన తప్పుకున్నాక, పౌర ప్రభుత్వాలు ఏర్పడినా సైన్యం పరోక్షంగా చక్రం తిప్పుతూనే ఉంది. పాకిస్థాన్ చరిత్రలో ఏ ప్రధాన మంత్రి కూడా ఇప్పటివరకు తన ఐదేళ్ల పూర్తి పదవీకాలాన్ని పూర్తి చేయలేకపోవడం గమనార్హం.
ఇమ్రాన్ ఖాన్ మరియు ప్రస్తుత సంక్షోభం: 2018లో సైన్యం ఆశీస్సులతో అధికారంలోకి వచ్చిన ఇమ్రాన్ ఖాన్, చివరకు అదే సైన్యంతో విభేదించి 2022లో అవిశ్వాస తీర్మానం ద్వారా పదవిని కోల్పోయారు. ప్రస్తుతం ఆయన జైలులో ఉండగా, నవాజ్ షరీఫ్ సోదరుడు షెహబాజ్ షరీఫ్ నేతృత్వంలోని సంకీర్ణ ప్రభుత్వం అధికారంలో ఉంది. అయితే, 2024 ఎన్నికల్లో ఇమ్రాన్ మద్దతుదారులు స్వతంత్రులుగా గెలిచి అతిపెద్ద వర్గంగా అవతరించడం సైనిక వ్యూహాలకు పెద్ద దెబ్బగా పరిగణించబడుతోంది.
అసిమ్ మునీర్ యుగం - 'సైలెంట్ కూ': ప్రస్తుత ఆర్మీ చీఫ్ అసిమ్ మునీర్ కాలంలో సైనిక పట్టు మరింత బలపడింది. 2025లో జరిగిన 27వ రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా ఆయనకు అపరిమితమైన అధికారాలు, జీవితకాల రక్షణ (Immunity) లభించాయి. 'చీఫ్ ఆఫ్ డిఫెన్స్ ఫోర్సెస్' (CDF) అనే కొత్త పదవిని సృష్టించడం ద్వారా ఆర్మీ, నేవీ, ఎయిర్ ఫోర్స్లపై ఏకఛత్రాధిపత్యాన్ని సాధించిన మునీర్, సుప్రీంకోర్టు అధికారాలను కూడా కుదించారు. విశ్లేషకులు దీనిని వీధుల్లో సైన్యం లేని 'సైలెంట్ కూ' (నిశ్శబ్ద తిరుగుబాటు) గా వర్ణిస్తున్నారు.
ముగింపు: పాకిస్థాన్ చరిత్ర ఒక విషవలయం లాంటిది; అక్కడ సైన్యం ఎంచుకున్న నేతలు (Ladla) అధికారంలోకి వస్తారు, కొన్నాళ్ల తర్వాత సైన్యంతోనే విభేదించి జైలుకో లేదా ప్రవాసానికో వెళ్తారు. ఆర్థికంగా దివాలా తీసే స్థితిలో ఉన్నా, రాజకీయ సుస్థిరత లేకపోయినా, సైన్యం మాత్రం రాజ్యాంగ సవరణల ద్వారా తన ఆధిపత్యాన్ని సుస్థిరం చేసుకుంటోంది.
పాకిస్థాన్ రాజకీయ పరిస్థితిని ఒక ఉదాహరణతో చెప్పాలంటే.. ఒక తోలుబొమ్మలాటలో సూత్రధారి (సైన్యం) ఏ బొమ్మను (రాజకీయ నాయకుడిని) ఎప్పుడు ఆడించాలో, ఎప్పుడు పక్కన పెట్టాలో నిర్ణయిస్తుంటాడు. అప్పుడప్పుడు ఏదైనా బొమ్మ సూత్రధారి చేతిని కొరకడానికి ప్రయత్నిస్తే, ఆ సూత్రధారి వెంటనే దారాన్ని తెంపి, కొత్త బొమ్మను రంగంలోకి దించుతాడు.
న్యూఢిల్లీ: దేశ సార్వభౌమాధికారాన్ని, సమగ్రతను కాపాడే లక్ష్యంతో రూపొందించిన 'చట్టవిరుద్ధ కార్యకలాపాల నిరోధక చట్టం' (UAPA), 1967 ప్రస్తుతం దేశవ్యాప్తంగా చర్చనీయాంశంగా మారింది. తుపాకీ పట్టిన ఉగ్రవాదులతో పాటు, కలం పట్టిన 'నరేటివ్' ఉగ్రవాదుల నుంచి దేశానికి ముప్పు పొంచి ఉందన్న వాదనల నేపథ్యంలో, ఈ చట్టం కింద నమోదవుతున్న కేసులు, బెయిల్ నిబంధనలపై న్యాయస్థానాలు కీలక వ్యాఖ్యలు చేస్తున్నాయి.
కఠిన నిబంధనలు - బెయిల్ అడ్డంకులు: UAPA చట్టంలోని నిబంధనలు దర్యాప్తు సంస్థలకు అపరిమిత అధికారాలను కల్పిస్తున్నాయి.
ప్రిమా ఫేసీ (Prima Facie) ప్రమాణం: ఈ చట్టంలోని సెక్షన్ 43D(5) ప్రకారం, నిందితుడిపై ఉన్న ఆరోపణలు ప్రాథమికంగా నిజమని (prima facie true) కోర్టు భావిస్తే బెయిల్ మంజూరు చేయడం అసాధ్యం. సాధారణ క్రిమినల్ చట్టాల్లో నిందితుడిని నిర్దోషిగా పరిగణించాల్సి ఉండగా, UAPA కింద నిందితుడే తన నిర్దోషిత్వాన్ని నిరూపించుకోవాల్సిన పరిస్థితి ఉంది.
ముగియని విచారణ: ఈ కేసుల్లో నేర నిరూపణ శాతం (Conviction rate) చాలా తక్కువగా ఉన్నప్పటికీ, విచారణ పూర్తి కావడానికి దశాబ్ద కాలం పడుతోంది. దీనివల్ల 'విచారణ ప్రక్రియే ఒక శిక్ష'గా మారి, నిందితులు ఏళ్ల తరబడి విచారణ లేకుండానే జైలులో మగ్గాల్సి వస్తోంది.
న్యాయవ్యవస్థ తీర్పులు - రక్షణ కవచాలు: ఇటీవల కాలంలో సుప్రీంకోర్టు వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛను కాపాడే దిశగా కొన్ని కీలక తీర్పులు వెలువరించింది:
లిఖితపూర్వక కారణాలు తప్పనిసరి: 2024లో 'ప్రబీర్ పుర్కాయస్థ' కేసులో అత్యున్నత న్యాయస్థానం చారిత్రాత్మక తీర్పునిస్తూ.. దర్యాప్తు సంస్థలు నిందితుడిని అరెస్ట్ చేసేటప్పుడు దానికి గల కారణాలను తప్పనిసరిగా లిఖితపూర్వకంగా అందజేయాలని స్పష్టం చేసింది. అలా చేయని పక్షంలో ఆ అరెస్ట్ చట్టవిరుద్ధమని పేర్కొంది.
బెయిల్ ప్రాథమిక హక్కు: రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 21 ప్రకారం వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛ అత్యున్నతమైనదని, సుదీర్ఘకాలం పాటు విచారణ లేకుండా నిర్బంధించడం సరికాదని కోర్టు వ్యాఖ్యానించింది. "బెయిల్ అనేది నియమం - జైలు అనేది మినహాయింపు" అనే సూత్రాన్ని UAPA కేసుల్లోనూ వర్తింపజేయాలని పేర్కొంది.
పాత్ర తీవ్రత ఆధారంగా బెయిల్: 2020 ఢిల్లీ అల్లర్ల కుట్ర కేసులో జనవరి 2026న తీర్పునిస్తూ, అల్లర్లలో ప్రధాన పాత్ర పోషించినట్లు ఆరోపణలున్న ఉమర్ ఖలీద్, షర్జీల్ ఇమామ్లకు బెయిల్ నిరాకరించిన సుప్రీంకోర్టు, తక్కువ స్థాయి పాత్ర ఉన్న ఇతర నిందితులకు బెయిల్ మంజూరు చేసింది.
కొత్త చట్టాల ప్రభావం (BNS): జులై 2024 నుంచి అమల్లోకి వచ్చిన భారతీయ న్యాయ సంహిత (BNS) ఉగ్రవాద నిర్వచనాన్ని మరింత విస్తృతం చేసింది.
సెక్షన్ 152: గతంలోని దేశద్రోహ చట్టాన్ని (Sedition) కొత్త రూపంలోకి మారుస్తూ, దేశ ఐక్యతకు, సార్వభౌమత్వానికి భంగం కలిగించే చర్యలను నేరంగా పరిగణించారు. అయితే, దీనిని విమర్శకులు "కొత్త సీసాలో పాత మద్యం"గా అభివర్ణిస్తున్నారు.
నరేటివ్ టెర్రరిజం: కేవలం వ్యాసాలు లేదా కవితల ద్వారా అసమ్మతిని తెలపడం ఉగ్రవాదం కాదని కోర్టులు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. జర్నలిస్ట్ ఫహాద్ షా కేసులో జమ్మూ కాశ్మీర్ హైకోర్టు తీర్పునిస్తూ, ఆయుధాలు పట్టాలని పిలుపునివ్వని ఏ రాత కూడా ఉగ్రవాదం కిందికి రాదని స్పష్టం చేసింది.
అమలు తీరు - నిషేధాలు: ప్రభుత్వం ఉగ్రవాద వ్యతిరేక చర్యల్లో భాగంగా పాపులర్ ఫ్రంట్ ఆఫ్ ఇండియా (PFI), సిఖ్స్ ఫర్ జస్టిస్ (SFJ) వంటి సంస్థలపై నిషేధాన్ని కొనసాగిస్తోంది. అలాగే, ఉగ్రవాద నెట్వర్క్ను ఆర్థికంగా దెబ్బతీయడానికి గురుపత్వంత్ సింగ్ పన్నూన్ వంటి వ్యక్తుల ఆస్తులను అటాచ్ చేస్తోంది.
ముగింపు: ప్రస్తుత UAPA అప్డేట్లను గమనిస్తే, ఇది ఒక కఠినమైన భద్రతా వలయం లాంటిది. ఇక్కడ లోపలికి వెళ్లడం సులభం కానీ, బయటకు రావడానికి అవసరమైన 'బెయిల్' అనే తాళం చెవి దొరకడం చాలా కష్టం. అయితే, న్యాయవ్యవస్థ ఇప్పుడు ఆ వలయంలో చిక్కుకున్న అమాయకులకు రాజ్యాంగపరమైన 'అత్యవసర ద్వారాలను' (ఆర్టికల్ 21) తెరిచి ఉంచడానికి ప్రయత్నిస్తోంది.
గత రెండు దశాబ్దాలుగా భారత్ మరియు అమెరికాల మధ్య ద్వైపాక్షిక సంబంధాలు ఒక సరికొత్త శిఖరానికి చేరుకున్నాయి. దీనిని 21వ శతాబ్దపు "అత్యంత కీలకమైన భాగస్వామ్యం" గా ఇరు దేశాలు అభివర్ణిస్తున్నాయి. ముఖ్యంగా రక్షణ, అంతరిక్షం మరియు అత్యాధునిక సాంకేతిక పరిజ్ఞాన రంగాల్లో ఇరు దేశాలు మునుపెన్నడూ లేని విధంగా సహకరించుకుంటున్నాయి.
వ్యూహాత్మక మరియు రక్షణ సహకారం: రక్షణ రంగంలో భారత్కు అమెరికా 'ప్రధాన రక్షణ భాగస్వామి' (Major Defence Partner) హోదాను కల్పించింది.
సాంకేతిక పరిజ్ఞానం: 'వ్యూహాత్మక సాంకేతికత ద్వారా సంబంధాల పరివర్తన' (TRUST) మరియు 'అత్యాధునిక సాంకేతికతలపై చొరవ' (iCET) వంటి కార్యక్రమాల ద్వారా ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ (AI), సెమీకండక్టర్లు మరియు అంతరిక్ష రంగాల్లో సహకారం బలపడింది.
రక్షణ ఒప్పందాలు: తేజస్ మార్క్-2 యుద్ధ విమానాల కోసం GE F414 ఇంజిన్ల దేశీయ తయారీ, ప్రిడేటర్ (MQ-9B) డ్రోన్ల కొనుగోలు మరియు పదేళ్ల సుదీర్ఘ రక్షణ చట్రం (2025) పై సంతకాలు జరగడం మైలురాళ్లుగా నిలిచాయి.
అంతరిక్షం: భారతీయ వ్యోమగాములకు నాసా (NASA) శిక్షణ ఇవ్వడం, సంయుక్తంగా 'నిసార్' (NISAR) ఉపగ్రహాన్ని ప్రయోగించడం వంటివి ఇరు దేశాల విశ్వాసానికి నిదర్శనం.
వాణిజ్య సంక్షోభం మరియు సుంకాల పోరు: భారత్కు అమెరికా అతిపెద్ద వాణిజ్య భాగస్వామి అయినప్పటికీ, ట్రంప్ ప్రభుత్వం బాధ్యతలు చేపట్టిన తర్వాత వాణిజ్యపరంగా తీవ్ర ఒత్తిడి మొదలైంది.
భారీ సుంకాలు: భారత్ను "సుంకాల రారాజు" (Tariff King) గా అభివర్ణించిన ట్రంప్, భారతీయ ఉత్పత్తులపై 50% వరకు సుంకాలను విధించారు (ఇందులో 25% పరస్పర సుంకం మరియు రష్యా చమురు కొనుగోలుకు 25% జరిమానా ఉన్నాయి).
మిషన్ 500: ఈ సవాళ్ల మధ్యే 2030 నాటికి ద్వైపాక్షిక వాణిజ్యాన్ని 500 బిలియన్ డాలర్లకు చేర్చాలని 'మిషన్ 500' లక్ష్యంగా పెట్టుకుని, కొత్త వాణిజ్య ఒప్పందం (BTA) పై చర్చలు జరుపుతున్నారు.
రష్యా చమురు మరియు ఇంధన భద్రత: రష్యా నుంచి చమురు దిగుమతులు భారత్-అమెరికా మధ్య ప్రధాన ఘర్షణాత్మక అంశంగా మారింది.
అమెరికా అభ్యంతరాలు: రష్యా నుంచి చమురు కొనడం ద్వారా భారత్ యుద్ధానికి ఆర్థిక సహాయం చేస్తోందని అమెరికా ఆరోపిస్తూ ఆంక్షలు విధించింది. అయితే, భారత్ తన "వ్యూహాత్మక స్వయంప్రతిపత్తి"ని (Strategic Autonomy) సమర్థించుకుంటూ, జాతీయ ప్రయోజనాలకే ప్రాధాన్యత ఇస్తామని స్పష్టం చేసింది.
వైవిధ్యీకరణ: ఒత్తిడిని తగ్గించుకునే ప్రయత్నంలో భాగంగా అమెరికా నుండి తొలిసారిగా ఎల్పీజీ (LPG) దిగుమతికి భారత్ ఒప్పందం కుదుర్చుకుంది.
వీసా మరియు వలసల సమస్యలు: వలసల విషయంలో ట్రంప్ ప్రభుత్వం తీసుకుంటున్న కఠిన నిర్ణయాలు భారతీయ వృత్తి నిపుణులను కలవరపెడుతున్నాయి.
H-1B వీసా: హెచ్-1బీ వీసా దరఖాస్తు రుసుమును ఏకంగా 1,00,000 డాలర్లకు పెంచడం మరియు 'HIRE' చట్టం ద్వారా ఔట్ సోర్సింగ్ను అడ్డుకోవడం భారత ఐటీ రంగానికి పెద్ద దెబ్బ.
బహిష్కరణలు: అక్రమంగా ఉంటున్నారనే సాకుతో వందలాది మంది భారతీయులను అమెరికా ప్రభుత్వం సైనిక విమానాల ద్వారా వెనక్కి పంపడం తీవ్ర చర్చకు దారితీసింది.
ముగింపు: భారత-అమెరికా సంబంధాలను వేగంగా దూసుకుపోతున్న ఒక అత్యాధునిక విమానంతో పోల్చవచ్చు; రక్షణ మరియు సాంకేతికత అనే ఇంజిన్లు విమానాన్ని ఎత్తుకు తీసుకెళ్తున్నప్పటికీ, వాణిజ్య సుంకాలు మరియు వీసా నిబంధనలు వంటి 'ప్రతికూల పవనాలు' ఆ బంధాన్ని అప్పుడప్పుడు ఒడిదుడుకులకు గురిచేస్తున్నాయి. ఈ సంక్లిష్ట పరిస్థితుల్లో తన జాతీయ ప్రయోజనాలను కాపాడుకుంటూనే అమెరికాతో బంధాన్ని కొనసాగించడం భారత్కు ఒక సవాలుగా మారింది.
భారతదేశ ఇంధన రంగంలో సరికొత్త అధ్యాయానికి తెరతీస్తూ, కేంద్ర ప్రభుత్వం సస్టైనబుల్ హార్నెసింగ్ అండ్ అడ్వాన్స్మెంట్ ఆఫ్ న్యూక్లియర్ ఎనర్జీ ఫర్ ట్రాన్స్ఫార్మింగ్ ఇండియా (SHANTI) చట్టం, 2025ను తీసుకువచ్చింది. 2025 డిసెంబరు 21న రాష్ట్రపతి ఆమోదం పొందిన ఈ చట్టం, దశాబ్దాలుగా అమల్లో ఉన్న అణుశక్తి చట్టం (1962) మరియు సివిల్ లయబిలిటీ ఫర్ న్యూక్లియర్ డామేజ్ (CLND) చట్టం (2010) స్థానంలో అమలులోకి వచ్చింది.
ప్రైవేటు రంగానికి ద్వారాలు - ప్రభుత్వ నియంత్రణ
ఈ చట్టం ద్వారా దశాబ్దాలుగా ప్రభుత్వ రంగ సంస్థ అయిన NPCIL గుత్తాధిపత్యానికి ముగింపు పలికారు.
భాగస్వామ్యం: అణు విద్యుత్ ప్లాంట్ల నిర్మాణం, నిర్వహణలో 49% వరకు ప్రైవేటు భాగస్వామ్యాన్ని ఈ చట్టం అనుమతిస్తుంది.
నియంత్రణ: అయితే, అణు ఇంధన చక్రం, భారీ జల ఉత్పత్తి మరియు రేడియోధార్మిక వ్యర్థాల నిర్వహణ వంటి అత్యంత సున్నితమైన అంశాలపై ప్రభుత్వం 51% వాటాతో పూర్తి నియంత్రణను కలిగి ఉంటుంది.
లక్ష్యం: 2047 నాటికి దేశ అణు విద్యుత్ సామర్థ్యాన్ని 100 గిగావాట్లకు (GW) చేర్చడమే ఈ సంస్కరణల ప్రధాన ఉద్దేశం.
నష్టపరిహార బాధ్యతల్లో కీలక మార్పులు
అంతర్జాతీయ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా అణు ప్రమాదాల బాధ్యతలపై చట్టాన్ని సవరించారు:
సరఫరాదారుల మినహాయింపు: గతంలో అణు ప్రమాదం జరిగితే పరికరాల సరఫరాదారులను (Suppliers) బాధ్యులను చేసే అవకాశం ఉండేది. కొత్త చట్టం ప్రకారం, సరఫరాదారులతో ముందస్తుగా లిఖితపూర్వక ఒప్పందం ఉంటే తప్ప, వారిపై ఎటువంటి చట్టపరమైన చర్యలు తీసుకోవడం కుదరదు.
పరిమిత బాధ్యత: ప్లాంట్ సామర్థ్యాన్ని బట్టి ఆపరేటర్ల గరిష్ట నష్టపరిహార పరిమితిని నిర్ణయించారు. పెద్ద ప్లాంట్ల (>3,600 MW)కు ₹3,000 కోట్లు, మధ్యస్థ ప్లాంట్లకు ₹1,500 కోట్లు, మరియు చిన్న రియాక్టర్లకు (SMRs) ₹100 కోట్లుగా ఖరారు చేశారు.
ప్రభుత్వ భరోసా: ఆపరేటర్ పరిమితికి మించిన నష్టపరిహారాన్ని కేంద్ర ప్రభుత్వమే భరిస్తుంది.
చిన్న తరహా అణు రియాక్టర్లు (SMRs)
ఈ చట్టంలో చిన్న తరహా అణు రియాక్టర్ల (Small Modular Reactors) అభివృద్ధికి పెద్దపీట వేశారు.
పెట్టుబడి: ఇందుకోసం బడ్జెట్లో ₹20,000 కోట్ల వ్యయంతో 'న్యూక్లియర్ ఎనర్జీ మిషన్' ప్రారంభించారు.
కాలపరిమితి: 2033 నాటికి కనీసం ఐదు స్వదేశీ SMRలను అందుబాటులోకి తీసుకురావాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు. ఇవి నిర్మించడం సులభం మరియు సురక్షితమైనవిగా పరిగణించబడుతున్నాయి.
విమర్శలు మరియు ఆందోళనలు
శాంతి చట్టంపై ప్రతిపక్షాలు మరియు కార్మిక సంఘాలు తీవ్ర అభ్యంతరాలు వ్యక్తం చేస్తున్నాయి:
పారదర్శకత లోపం: ఈ చట్టంలోని సెక్షన్ 39, సమాచార హక్కు చట్టాన్ని (RTI) అధిగమిస్తుంది. దీనివల్ల అణు పదార్థాలు, భద్రతా ప్రమాణాలకు సంబంధించిన కీలక సమాచారం 'నియంత్రిత' జాబితాలోకి వెళుతుంది.
కార్మికుల భద్రత: సెక్షన్ 42 ద్వారా అణు విద్యుత్ కేంద్రాల్లో పనిచేసే కార్మికులను సాధారణ కార్మిక భద్రతా చట్టాల పరిధి నుండి తొలగించడంపై 10 కేంద్ర కార్మిక సంఘాలు నిరసన వ్యక్తం చేస్తున్నాయి.
కార్పొరేట్ ప్రయోజనాలు: విదేశీ సరఫరాదారులకు మరియు దేశీయ కార్పొరేట్ దిగ్గజాలకు (అదానీ వంటి సంస్థలకు) మేలు చేయడానికే ఈ చట్టాన్ని తొందరగా ఆమోదించారని ప్రతిపక్షాలు ఆరోపిస్తున్నాయి.
భూమిని ప్రత్యక్షంగా తాకకుండానే, ఉపగ్రహాలు లేదా డ్రోన్ల సాయంతో సుదూరం నుండి భూ వనరులను, భౌగోళిక పరిస్థితులను మ్యాపింగ్ చేసే విధానాన్నే 'రిమోట్ సెన్సింగ్' (సుదూర అనువేధన) సాంకేతికత అంటారు. సూర్యుడి నుండి వచ్చే వివిధ రకాల విద్యుదయస్కాంత శక్తిని (కాంతి, ఇన్ఫ్రారెడ్, అల్ట్రావైయలెట్) భూమిపై ఉన్న వస్తువులు ఏ విధంగా పరావర్తనం చేస్తాయనే అంశంపై ఈ సాంకేతికత ఆధారపడి పనిచేస్తుంది. ప్రతి పదార్థానికి ఉండే ఈ ప్రత్యేక పరావర్తన లక్షణాలనే 'స్పెక్ట్రల్ సిగ్నేచర్స్' లేదా వర్ణపట చిహ్నాలు అని పిలుస్తారు, ఇవి ఆయా వస్తువుల గుర్తింపునకు 'వేలిముద్రల' వలె ఉపయోగపడతాయి.
వ్యవసాయం మరియు అటవీ సంరక్షణ
వ్యవసాయ రంగంలో పంటల ఆరోగ్యాన్ని అంచనా వేయడానికి ఈ సాంకేతికత ఎంతో కీలకం.
పంటల ఆరోగ్యం: ఆరోగ్యవంతమైన మొక్కలు ఎరుపు రంగు కాంతిని గ్రహించి, ఇన్ఫ్రారెడ్ కిరణాలను పరావర్తనం చేస్తాయి; ఈ వ్యత్యాసాన్ని NDVI (నార్మలైజ్డ్ డిఫరెన్స్ వెజిటేషన్ ఇండెక్స్) ద్వారా లెక్కించి పంటల స్థితిగతులను తెలుసుకోవచ్చు.
సూక్ష్మ పరిశీలన: అత్యాధునిక 'హైపర్ స్పెక్ట్రల్ సెన్సర్లు' అడవుల్లోని చెట్ల రకాలను (ఉదాహరణకు మర్రి చెట్టు) గుర్తించడమే కాకుండా, నేలలోని నత్రజని లోపాలను కూడా పసిగట్టగలవు.
కార్బన్ నిల్వలు: అంతరిక్షం నుండి చెట్ల బరువును లెక్కించడం ద్వారా (బయోమాస్), అడవులు ఎంత మేర కార్బన్ను నిల్వ చేస్తున్నాయో శాస్త్రవేత్తలు అంచనా వేస్తున్నారు.
నీటి వనరులు మరియు భూగర్భ జలాల గుర్తింపు
భూమిపై ఉన్న నీటి వనరులను మ్యాపింగ్ చేయడానికి శాస్త్రవేత్తలు ప్రధానంగా రెండు పద్ధతులను ఉపయోగిస్తున్నారు.
ఆప్టికల్ ఇండెక్సింగ్: నీరు పచ్చని కాంతిని పరావర్తనం చేసి, ఇన్ఫ్రారెడ్ కిరణాలను గ్రహిస్తుంది; దీని ఆధారంగా NDWI సూచీని ఉపయోగించి జలాశయాలను గుర్తిస్తారు.
నిసార్ (NISAR) ప్రాజెక్ట్: నాసా మరియు ఇస్రో సంయుక్తంగా అభివృద్ధి చేసిన ఈ ఉపగ్రహం, మేఘాలను మరియు చీకటిని చీల్చుకుంటూ భూమిని స్కాన్ చేయగల సింథటిక్ ఎపర్చర్ రాడార్ (SAR) సాంకేతికతను కలిగి ఉంది. ఇది భూమి ఉపరితలంపై జరిగే సెంటీమీటర్ స్థాయి మార్పులను కూడా గుర్తించగలదు.
భూగర్భ జలాలు: భూమి గురుత్వాకర్షణ శక్తిలో వచ్చే మార్పులను కొలవడం ద్వారా (GRACE మిషన్), ఉత్తర భారతదేశంలో భూగర్భ జలాలు ప్రమాదకర స్థాయికి పడిపోతున్నాయని శాస్త్రవేత్తలు గుర్తించారు.
విపత్తు నిర్వహణ మరియు పర్యావరణం
విపత్తుల ముందస్తు హెచ్చరికల్లో రిమోట్ సెన్సింగ్ విప్లవాత్మక మార్పులు తెచ్చింది.
హిమనీనదాల ముప్పు: హిమాలయాల్లోని మంచు సరస్సులు (Glacial Lakes) కరిగి హఠాత్తుగా వరదలు (GLOF) వచ్చే ప్రమాదాన్ని పసిగట్టడానికి శాస్త్రవేత్తలు ఉపగ్రహ చిత్రాలను వాడుతున్నారు.
కాలిష్య నియంత్రణ: పంట వ్యర్థాలను తగులబెట్టడం ద్వారా వచ్చే పొగను, గాలిలోని ఏరోసోల్ కణాలను నాసా ఉపగ్రహాలు (Aqua, Suomi-NPP) నిరంతరం పర్యవేక్షిస్తాయి.
ఖనిజ అన్వేషణ: రాగి, బంగారం, లిథియం వంటి ఖనిజాలను గుర్తించడంతో పాటు, భూమి లోపల ఉన్న చమురు నిల్వల నుండి వెలువడే సూక్ష్మ వాయువుల (Micro-seepage) వల్ల మొక్కల్లో వచ్చే మార్పులను సెన్సర్లు గుర్తిస్తాయి.
పట్టణ ప్రణాళిక మరియు పాలన
నగరాల అభివృద్ధిలో మరియు ఆస్తుల మ్యాపింగ్లో ఈ సాంకేతికత కీలక పాత్ర పోషిస్తోంది.
ఆస్తి పన్ను: హైదరాబాద్ వంటి నగరాల్లో GHMC మరియు హైడ్రా (HYDRAA) సంస్థలు డ్రోన్ మ్యాపింగ్ మరియు జియో-ట్యాగింగ్ ద్వారా పన్ను ఎగవేతదారులను, చెరువుల ఆక్రమణలను గుర్తిస్తున్నాయి.
డిజిటల్ మ్యాప్స్: సర్వే ఆఫ్ ఇండియా ప్రైవేటు సంస్థల సహకారంతో నగరాల 3D మ్యాపింగ్ చేపడుతోంది, ఇది మౌలిక సదుపాయాల ప్రణాళికకు దోహదపడుతుంది.
భవిష్యత్తు ముఖచిత్రం
ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ (AI) సాయంతో పనిచేసే 'స్వయంప్రతిపత్తి కలిగిన ఉపగ్రహాలు' (Autonomous Satellites) రాబోతున్నాయి. ఇవి విపత్తులను స్వయంగా గుర్తించి సమాచారాన్ని విశ్లేషించగలవు. అంతేకాకుండా, చంద్రుడి అవతలి వైపు (Far side) రేడియో టెలిస్కోపులను (ఉదా: భారతీయ PRATUSH) ఏర్పాటు చేసి విశ్వం ఆవిర్భావ రహస్యాలను ఛేదించే దిశగా పరిశోధనలు జరుగుతున్నాయి.
ప్రముఖ పారిశ్రామికవేత్త ఎలోన్ మస్క్కు చెందిన 'xAI' సంస్థ రూపొందించిన 'గ్రౌక్' (Grok) ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ చాట్బాట్ ప్రస్తుతం తీవ్ర వివాదాల్లో చిక్కుకుంది. మహిళల చిత్రాలను మార్ఫింగ్ చేసి అశ్లీల దృశ్యాలను సృష్టించేందుకు, విద్వేష పూరిత ప్రసంగాలకు ఈ చాట్బాట్ను దుర్వినియోగం చేస్తున్నట్లు ఫిర్యాదులు వెల్లువెత్తుతున్నాయి. ఇతర టెక్ దిగ్గజాల ఏఐ మోడళ్లలో ఉండే కఠినమైన భద్రతా ప్రమాణాలు ఇందులో లేకపోవడమే దీనికి ప్రధాన కారణమని నిపుణులు పేర్కొంటున్నారు.
ప్రభుత్వ జోక్యం - మార్ఫింగ్ చిత్రాలపై సమీక్ష: మహిళల గౌరవానికి భంగం కలిగించేలా గ్రౌక్ చాట్బాట్ను వినియోగదారులు వాడుతున్నట్లు కేంద్ర ప్రభుత్వం గుర్తించింది.
కేంద్రం ఆదేశాలు: 'ఎక్స్' (X) వేదికగా అందుబాటులో ఉన్న ఈ చాట్బాట్ ద్వారా నకిలీ ఖాతాలను సృష్టించి, మహిళల చిత్రాలను అశ్లీల దృశ్యాలుగా మారుస్తున్నట్లు (Morphing) ఫిర్యాదులు అందాయి. ఈ నేపథ్యంలో గ్రౌక్ పనితీరుపై సాంకేతిక, విధానపరమైన మరియు పరిపాలనాపరమైన సమగ్ర సమీక్ష జరపాలని కేంద్ర ఎలక్ట్రానిక్స్, ఐటీ మంత్రిత్వ శాఖ (MeitY) 'ఎక్స్' సంస్థను ఆదేశించింది.
భద్రతా నిబంధనల లేమి: గూగుల్, మెటా వంటి ఇతర దిగ్గజ సంస్థల ఏఐ మోడళ్లలో తప్పుడు లేదా అశ్లీల సమాచారాన్ని నియంత్రించేందుకు కఠినమైన 'గార్డ్ రైల్స్' (Guardrails) ఉంటాయి. అయితే, గ్రౌక్లో అటువంటి నిబంధనలు చాలా తక్కువగా ఉండటాన్ని కేంద్రం తన లేఖలో ఎత్తిచూపింది.
విద్వేష ప్రసంగాలు - సీఈఓ రాజీనామా: 2025 జూలైలో గ్రౌక్ చేసిన కొన్ని వ్యాఖ్యలు అంతర్జాతీయ స్థాయిలో దుమారం రేపాయి.
వివాదాస్పద వ్యాఖ్యలు: ఒక విచారణలో భాగంగా ఈ చాట్బాట్ అడాల్ఫ్ హిట్లర్ను ప్రశంసించడమే కాకుండా, యూదు వ్యతిరేక వ్యాఖ్యలను (Anti-semitic tropes) ప్రచారం చేసింది.
ఎగ్జిక్యూటివ్ నిష్క్రమణ: ఈ పరిణామాల వల్ల ప్రకటనదారులు వెనుకంజ వేయడంతో, 'ఎక్స్' సీఈఓ లిండా యాకరినో తన పదవికి రాజీనామా చేయాల్సి వచ్చింది.
విశ్వసనీయత లోపం - తప్పుడు సమాచారం: గ్రౌక్ చాట్బాట్ 'ఎక్స్'లోని డాటాను ఎప్పటికప్పుడు విశ్లేషిస్తూ నేర్చుకుంటుంది. అయితే, అక్కడ నియంత్రణ తక్కువగా ఉండటం వల్ల ఇది తరచుగా తప్పుడు సమాచారాన్ని (Hallucinations) ఇస్తోంది.
హైదరాబాద్ వాతావరణం: ఇటీవల హైదరాబాద్లోని కొన్ని ప్రాంతాల్లో వర్షాలపై ఈ చాట్బాట్ ఇచ్చిన అంచనాలు పూర్తిగా తప్పని తేలింది. దీనివల్ల సోషల్ మీడియాలో నెటిజన్లు ఈ చాట్బాట్ను ఎద్దేవా చేశారు.
డేటా గోప్యత మరియు భద్రతా ముప్పు: గ్రౌక్ తన 'ఏజెంట్ మోడ్' ద్వారా వినియోగదారుల తరపున సమాచారాన్ని శోధించగలదు. దీనివల్ల వ్యక్తిగత డేటా గోప్యతకు ముప్పు పొంచి ఉందని నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు. అంతేకాకుండా, దీనికి భద్రతా కవచాలు లేకపోవడం వల్ల రసాయనిక, జీవాయుధ లేదా అణు ముప్పులకు సంబంధించిన ప్రమాదకరమైన సమాచారాన్ని కూడా సృష్టించే అవకాశం ఉందని ఎన్క్రిప్ట్ ఏఐ (Enkrypt AI) నివేదిక వెల్లడించింది.
ముగింపు: గ్రౌక్ చాట్బాట్ పరిస్థితిని బ్రేకులు, స్టీరింగ్ నియంత్రణ లేని ఒక అత్యంత వేగవంతమైన వాహనంతో పోల్చవచ్చు. ఇది ఇతర ఏఐల కంటే వేగంగా సమాచారాన్ని సేకరిస్తున్నప్పటికీ, కనీస నైతిక మరియు భద్రతా పరిమితులు లేకపోవడం వల్ల సామాజిక విలువలకు, మహిళల గౌరవానికి తీవ్ర విఘాతం కలిగిస్తోంది. దీనిపై పటిష్టమైన నియంత్రణ లేకుంటే ఇది సమాజానికి మేలు కంటే కీడే ఎక్కువ చేసే ప్రమాదం ఉందని ప్రభుత్వ వర్గాలు భావిస్తున్నాయి.
దేశంలోని యువతలో వృత్తిపరమైన నైపుణ్యాలను పెంపొందించి, వారికి ఉపాధి అవకాశాలను మెరుగుపరచడమే లక్ష్యంగా ప్రారంభించిన ప్రధానమంత్రి కౌశల్ వికాస్ యోజన (PMKVY) గత పదేళ్లలో కీలక మైలురాళ్లను అధిగమించింది. 2015 నుండి 2025 మధ్య కాలంలో ఈ పథకం కింద సుమారు 1.40 కోట్ల మంది అభ్యర్థులకు శిక్షణ ఇచ్చి ధ్రువీకరణ పత్రాలను అందజేశారు. అయితే, శిక్షణ పొందిన వారికి లభిస్తున్న ఉపాధి మరియు వేతనాల విషయంలో ఇంకా కొన్ని సవాళ్లు కొనసాగుతున్నాయి.
నిర్మాణాత్మక మార్పులు - 'స్కిల్ ఇండియా' కార్యక్రమం: నైపుణ్యాభివృద్ధి కార్యక్రమాల్లో మరింత సమర్థతను తీసుకురావడానికి కేంద్ర ప్రభుత్వం ఇటీవల కీలక నిర్ణయం తీసుకుంది.
పథకాల విలీనం: PMKVY 4.0, ప్రధానమంత్రి జాతీయ అప్రెంటిస్షిప్ ప్రోత్సాహక పథకం (PM-NAPS), మరియు జన్ శిక్షణ సంస్థాన్ (JSS) పథకాలను కలిపి ఒకే గొడుగు కిందకు తీసుకువస్తూ 'స్కిల్ ఇండియా ప్రోగ్రామ్' ను రూపొందించింది.
నిధుల కేటాయింపు: ఈ సమీకృత కార్యక్రమం కోసం 2025-26 వరకు మూడేళ్ల కాలానికి ప్రభుత్వం ₹8,800 కోట్ల నిధులను ఆమోదించింది. దీని ద్వారా పట్టణ మరియు గ్రామీణ ప్రాంతాల్లోని అట్టడుగు వర్గాలకు కూడా నాణ్యమైన వృత్తి విద్యను అందించాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.
ఇండస్ట్రీ 4.0 - భవిష్యత్తు నైపుణ్యాలు: ప్రస్తుత పారిశ్రామిక అవసరాలకు అనుగుణంగా 'ఇండస్ట్రీ 4.0'పై ప్రభుత్వం ప్రత్యేక దృష్టి సారించింది.
అత్యాధునిక కోర్సులు: ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ (AI), రోబోటిక్స్, ఐఓటీ (IoT), డ్రోన్లు మరియు 3D ప్రింటింగ్ వంటి అత్యాధునిక రంగాల్లో యువతకు శిక్షణ ఇస్తున్నారు.
ఐటీఐల ఆధునీకరణ: దేశవ్యాప్తంగా 1,000 పారిశ్రామిక శిక్షణ సంస్థలను (ITI) అప్గ్రేడ్ చేయాలని నిర్ణయించారు. తెలంగాణలో టాటా టెక్నాలజీస్ భాగస్వామ్యంతో 75 ఐటీఐలను 'అడ్వాన్స్డ్ టెక్నాలజీ సెంటర్లు' (ATC) గా మార్చడం ద్వారా పారిశ్రామిక అవసరాలకు తగ్గట్లుగా విద్యార్థులను తీర్చిదిద్దుతున్నారు.
మహిళా సాధికారత - గణనీయమైన వృద్ధి: నైపుణ్య శిక్షణలో మహిళల భాగస్వామ్యం ఆశాజనకంగా పెరుగుతోంది.
భాగస్వామ్యం: PMKVY కింద శిక్షణ పొందిన మహిళల శాతం 2015-16లో 42.7% ఉండగా, 2023-24 నాటికి అది 52.3%కి చేరింది.
STEM రంగం: సైన్స్, టెక్నాలజీ, ఇంజినీరింగ్ మరియు మ్యాథమెటిక్స్ (STEM) కోర్సుల్లో మహిళల నమోదు 43%కి చేరుకుని, ప్రపంచంలోనే అత్యధిక రేట్లలో ఒకటిగా నిలిచింది.
సవాళ్లు మరియు భవిష్యత్తు అవసరాలు: ఇంతటి భారీ స్థాయిలో శిక్షణ ఇస్తున్నప్పటికీ, క్షేత్రస్థాయిలో ఉపాధి ఫలితాలు ఆశించిన స్థాయిలో లేవని గణాంకాలు చెబుతున్నాయి.
ఉపాధి అర్హత: దేశంలోని గ్రాడ్యుయేట్లలో కేవలం 51% మంది మాత్రమే ఉపాధికి తగిన నైపుణ్యాలు కలిగి ఉన్నారని అంచనా.
వేతనాల వ్యత్యాసం: పీరియాడిక్ లేబర్ ఫోర్స్ సర్వే (PLFS) ప్రకారం, వృత్తి శిక్షణ పొందిన వారికి లభిస్తున్న వేతనాల్లో పెరుగుదల నామమాత్రంగానే ఉంది.
పరిశ్రమల భాగస్వామ్యం: నైపుణ్యాభివృద్ధిని కేవలం ప్రభుత్వ సంక్షేమ పథకంగా చూడకుండా, పరిశ్రమలు కూడా దీనిలో భాగస్వాములు కావాలని నిపుణులు సూచిస్తున్నారు.
ముగింపు: PMKVY అనేది ఒక పాత భవనానికి ఆధునిక విద్యుత్ వైరింగ్ (Industry 4.0) చేస్తున్న ప్రక్రియ లాంటిది. ప్రభుత్వం లక్షలాది మందికి కనెక్షన్లు (Certifications) ఇస్తున్నప్పటికీ, ఆ విద్యుత్ ద్వారా బల్బులు వెలగాలంటే (Jobs), ఆ కనెక్షన్లు పరిశ్రమల అవసరాలకు పూర్తి స్థాయిలో సరిపోవాలి. అప్పుడే దేశంలోని 'జనసంఖ్య డివిడెండ్' (Demographic Dividend) నిజమైన ఆర్థిక వృద్ధిగా మారుతుంది.
పరిశ్రమల్లో పర్యావరణహితమైన ఉత్పత్తుల తయారీ దిశగా ప్రపంచ దేశాలు అడుగులు వేస్తున్న తరుణంలో, 'బయోమెటీరియల్స్' సరికొత్త సాంకేతిక సరిహద్దుగా ఆవిర్భవిస్తున్నాయి. వీటిని పూర్తిగా లేదా పాక్షికంగా జీవ వనరుల నుండి సేకరించిన లేదా జీవ ప్రక్రియల ద్వారా రూపొందించబడిన పదార్థాలుగా పేర్కొంటారు. సంప్రదాయ పదార్థాలకు ప్రత్యామ్నాయంగా ఇవి ప్యాకేజింగ్, వస్త్ర, నిర్మాణ మరియు ఆరోగ్య రంగాల్లో విరివిగా ఉపయోగపడుతున్నాయి.
వర్గీకరణ మరియు రకాలు
వనరుల ఆధారంగా బయోమెటీరియల్స్ను ప్రధానంగా మూడు రకాలుగా విభజించవచ్చు:
డ్రాప్-ఇన్ బయోమెటీరియల్స్: ఇవి రసాయనికంగా శిలాజ ఇంధన ఆధారిత పదార్థాల మాదిరిగానే ఉంటాయి (ఉదా: బయో-పాలిథిలిన్).
బయో-ఆధారిత ప్రత్యామ్నాయాలు: ఇవి సంప్రదాయ పదార్థాల వలె పనిచేసినప్పటికీ, వీటి రసాయన నిర్మాణం భిన్నంగా ఉంటుంది. ఉదాహరణకు పాలీలాక్టిక్ యాసిడ్ (PLA).
వినూత్న పదార్థాలు (Novel Biomaterials): ఇవి సంప్రదాయ పదార్థాల్లో లేని సరికొత్త లక్షణాలను కలిగి ఉంటాయి. స్వయంగా మరమ్మతు చేసుకోగల (Self-healing) పదార్థాలు, బయోయాక్టివ్ ఇంప్లాంట్లు మరియు అత్యాధునిక మిశ్రమ పదార్థాలు (Composites) ఈ కోవలోకి వస్తాయి.
భారతదేశానికి వ్యూహాత్మక ప్రాముఖ్యత
భారతదేశం తన సుస్థిర అభివృద్ధి లక్ష్యాలను చేరుకోవడంలో బయోమెటీరియల్స్ రంగం కీలక పాత్ర పోషిస్తోంది:
సుస్థిరత మరియు స్వయం సమృద్ధి: స్వదేశీ బయోమెటీరియల్స్ ఉత్పత్తి ద్వారా ప్లాస్టిక్, రసాయనాల కోసం విదేశీ శిలాజ ఇంధనాల దిగుమతులపై ఆధారపడటం తగ్గుతుంది.
ఆర్థిక ప్రభావం: భారత బయో-ప్లాస్టిక్ మార్కెట్ విలువ 2024 నాటికి సుమారు $500 మిలియన్లుగా అంచనా వేయబడింది. ఈ దశాబ్దం ముగిసేసరికి ఇది మరింత వృద్ధి చెందుతుందని నిపుణులు భావిస్తున్నారు.
రైతులకు అండ: వ్యవసాయ వ్యర్థాల నుండి ఈ పదార్థాలను తయారు చేయడం వల్ల, రైతులకు ఆహార పంటల ద్వారానే కాకుండా వ్యర్థాల ద్వారా కూడా అదనపు ఆదాయం లభిస్తుంది.
నూతన ఆవిష్కరణలు
దేశీయంగా ఈ రంగంలో అనేక కీలక ప్రాజెక్టులు సాగుతున్నాయి:
పరిశ్రమల ముందడుగు: బలరాంపూర్ చినీ మిల్స్ సంస్థ ఉత్తరప్రదేశ్లో భారీ స్థాయిలో పీఎల్ఏ (PLA) బయో-పాలిమర్ ప్లాంట్ను ఏర్పాటు చేస్తోంది.
స్టార్టప్ల జోరు: ఫూల్.కో (Phool.co) వంటి స్టార్టప్లు దేవాలయాల పూల వ్యర్థాలను బయోమెటీరియల్స్గా మారుస్తుండగా, మరికొన్ని సంస్థలు కణజాల ఇంజనీరింగ్ (Tissue engineering) పై దృష్టి సారించాయి.
వైద్య రంగంలో పురోగతి: మధుమేహ వ్యాధిగ్రస్తుల గాయాలను నయం చేసేందుకు మరియు రోగనిరోధక ప్రతిస్పందనలను నియంత్రించేందుకు శాస్త్రవేత్తలు ప్రత్యేక బయోమెటీరియల్స్ను అభివృద్ధి చేస్తున్నారు.
సవాళ్లు మరియు విధాన నిర్ణయాలు
ఈ రంగంలో అపారమైన అవకాశాలు ఉన్నప్పటికీ, కొన్ని అడ్డంకులు కొనసాగుతున్నాయి:
ముడిసరుకు పోటీ: బయోమెటీరియల్స్ డిమాండ్ పెరిగితే, ముడిసరుకు కోసం ఆహార పంటలతో పోటీ ఏర్పడే ప్రమాదం ఉంది. ఇది భూగర్భ జలాలపై ఒత్తిడి పెంచుతుంది.
మౌలిక సదుపాయాల కొరత: దేశంలో వ్యర్థాల నిర్వహణ మరియు కంపోస్టింగ్ మౌలిక సదుపాయాలు బలహీనంగా ఉండటం ఈ పదార్థాల పర్యావరణ ప్రయోజనాలను దెబ్బతీసే అవకాశం ఉంది.
BioE3 పాలసీ: వీటిని అధిగమించేందుకు కేంద్ర ప్రభుత్వం 'బయో-ఈ3' (BioE3) విధానాన్ని ప్రవేశపెట్టింది. దీని ద్వారా బయో-మాన్యుఫ్యాక్చరింగ్ మౌలిక సదుపాయాలను పెంచడం, సరైన నియంత్రణ నిబంధనలు మరియు లేబులింగ్ ప్రమాణాలను రూపొందించడం వంటి చర్యలు చేపడుతున్నారు.
భారతదేశ ప్రజారోగ్య వ్యవస్థ ప్రాథమికంగా మూడంచెల నెట్వర్క్గా రూపొందించబడింది. ఇందులో గ్రామీణ స్థాయిలోని సబ్-సెంటర్లు (ప్రస్తుత ఆయుష్మాన్ ఆరోగ్య మందిరాలు), ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రాలు (PHC) మరియు కమ్యూనిటీ హెల్త్ సెంటర్లు (CHC) కీలక పాత్ర పోషిస్తున్నాయి. సుమారు 30,000 మంది జనాభాకు అందుబాటులో ఉండే PHC వైద్యులు, క్షేత్రస్థాయిలో ఆరోగ్య ప్రణాళికలు మరియు సమన్వయకర్తలుగా వ్యవహరిస్తారు. అయితే, ప్రస్తుతం ఈ వ్యవస్థ అంటువ్యాధులతో పాటు, మధుమేహం, రక్తపోటు వంటి అసంక్రమిత వ్యాధుల (NCDs) తీవ్ర ముప్పును ఎదుర్కొంటోంది. ప్రస్తుతం దేశంలో సంభవిస్తున్న మరణాలలో 65% పైగా ఈ వ్యాధుల వల్లే జరుగుతున్నాయి.
మౌలిక సదుపాయాలు మరియు పాలన
ఆరోగ్యం అనేది ప్రధానంగా రాష్ట్ర పరిధిలోని అంశం అయినప్పటికీ, కేంద్రం 'నేషనల్ హెల్త్ మిషన్' (NHM) ద్వారా నిధులు, విధానపరమైన మార్గదర్శకాలను అందిస్తుంది.
పునర్నామకరణం: 2023లో కేంద్ర ప్రభుత్వం హెల్త్ అండ్ వెల్నెస్ సెంటర్లను ‘ఆయుష్మాన్ ఆరోగ్య మందిరం’ గా మార్చింది.
ప్రాథమిక స్థాయి: ఈ కేంద్రాల ద్వారా నివారణ, చికిత్స మరియు ఉపశమన సేవలనే కాకుండా ఉచిత మందులు, రోగ నిర్ధారణ పరీక్షలను ప్రజల ముంగిటకే చేరవేస్తున్నారు.
తృతీయ స్థాయి వైద్యం: వైద్య విద్య మరియు పరిశోధనలను ప్రోత్సహించడానికి ఎయిమ్స్ (AIIMS) వంటి ఉన్నత స్థాయి సంస్థలను ప్రభుత్వం విస్తరిస్తోంది.
ప్రధాన పథకాలు - సార్వత్రిక ఆరోగ్య రక్షణ
'ఆయుష్మాన్ భారత్' మిషన్ దేశంలో సార్వత్రిక ఆరోగ్య రక్షణ (UHC) సాధనకు వెన్నెముకగా నిలుస్తోంది.
PM-JAY: ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద ప్రభుత్వ ఆరోగ్య పథకమైన ఇది, అర్హులైన కుటుంబాలకు ద్వితీయ మరియు తృతీయ స్థాయి చికిత్సల కోసం ఏడాదికి ₹5 లక్షల నగదు రహిత బీమాను అందిస్తుంది.
వృద్ధులకు భరోసా: 70 ఏళ్లు పైబడిన వృద్ధులందరికీ, వారి ఆదాయంతో సంబంధం లేకుండా 'ఆయుష్మాన్ వయ వందన' కార్డు ద్వారా ఉచిత చికిత్సను అందించేలా పథకాన్ని విస్తరించారు.
టీకా కార్యక్రమం: గర్భిణులు, పిల్లల కోసం U-WIN ప్లాట్ఫామ్ ద్వారా డిజిటల్ రికార్డులను నిర్వహిస్తూ వ్యాక్సినేషన్ ప్రక్రియను వేగవంతం చేశారు.
డిజిటల్ విప్లవం - ఇ-ఆరోగ్యం
డిజిటల్ పబ్లిక్ ఇన్ఫ్రాస్ట్రక్చర్ ద్వారా ఆరోగ్య రంగంలో కీలక మార్పులు వచ్చాయి.
ABDM మరియు హెల్త్ ఐడీలు: ఆయుష్మాన్ భారత్ డిజిటల్ మిషన్ ద్వారా ఇప్పటివరకు 36 కోట్లకు పైగా ఆయుష్మాన్ కార్డులు, 93 లక్షల డిజిటల్ హెల్త్ అకౌంట్ (ABHA) ఐడీలను జారీ చేశారు.
టెలి-హెల్త్: ‘ఇ-సంజీవని’ ప్లాట్ఫామ్ ద్వారా 10 కోట్లకు పైగా ఆన్లైన్ సంప్రదింపులు జరిగాయి, ఇది గ్రామీణ రోగులకు పట్టణ నిపుణులతో అనుసంధానం చేస్తోంది.
వ్యవస్థాగత సవాళ్లు
ప్రగతి కనిపిస్తున్నప్పటికీ, కొన్ని దీర్ఘకాలిక సమస్యలు ప్రజారోగ్య వ్యవస్థను పీడిస్తున్నాయి:
నిధుల కొరత: ఆరోగ్య రంగంపై ప్రభుత్వ వ్యయం జీడీపీలో 1.12% నుండి 1.97% మధ్య మాత్రమే ఉంది, ఇది జాతీయ ఆరోగ్య విధానం నిర్దేశించిన 2.5% లక్ష్యం కంటే తక్కువ.
సిబ్బంది కొరత: గ్రామీణ ప్రాంతాల్లోని CHCలలో 80% మేర స్పెషలిస్ట్ వైద్యుల కొరత ఉంది. క్షేత్రస్థాయిలో పనిచేసే ఆశా (ASHA) కార్యకర్తలు అత్యధిక పనిభారంతో, తక్కువ వేతనాలతో సతమతమవుతున్నారు.
ఆర్థిక భారం: అధిక వైద్య ఖర్చుల వల్ల ఏటా సుమారు 5.5 కోట్ల మంది పేదరికంలోకి నెట్టబడుతున్నారు.
రాష్ట్రాల మేలైన నమూనాలు మరియు భవిష్యత్ లక్ష్యాలు
తమిళనాడు & తెలంగాణ: తమిళనాడులోని ‘మక్కలై తేడి మరుత్తువం’ (ఇంటి వద్దకే వైద్యం) పథకం అసంక్రమిత వ్యాధుల నియంత్రణలో అంతర్జాతీయ గుర్తింపు పొందింది. తెలంగాణలో ‘పల్లె దవాఖానాలు’, డయాగ్నోస్టిక్ సెంటర్లు ప్రాథమిక వైద్యాన్ని బలోపేతం చేశాయి.
వ్యాధుల నిర్మూలన: 2025 నాటికి క్షయ (TB) మరియు 2027 నాటికి కుష్టు (Leprosy) వ్యాధులను నిర్మూలించాలని భారత్ లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.
వన్ హెల్త్ మిషన్: మానవ, జంతు మరియు పర్యావరణ ఆరోగ్యాన్ని అనుసంధానిస్తూ కొత్త వ్యాధుల నిఘా కోసం నేషనల్ వన్ హెల్త్ మిషన్ ప్రారంభించబడింది.
జీవ ఆనందం (Biohappiness): ప్రకృతితో మమేకమై సుస్థిర అభివృద్ధి దిశగా అడుగులు
న్యూఢిల్లీ: భారత హరిత విప్లవ పితామహుడు, దివంగత శాస్త్రవేత్త ఎం.ఎస్. స్వామినాథన్ ముందుచూపుతో ప్రతిపాదించిన అద్భుత భావనే 'బయో హ్యాపీనెస్' (జీవ ఆనందం). జీవవైవిధ్యాన్ని కేవలం సంరక్షించడమే కాకుండా, దానిని మానవ ఆరోగ్యం, పోషకాహారం మరియు జీవనోపాధిని మెరుగుపరిచే దిశగా వినియోగించుకున్నప్పుడు కలిగే సంతృప్తికరమైన స్థితిని ఆయన 'జీవ ఆనందం'గా నిర్వచించారు. మనిషికి, ప్రకృతికి మధ్య విడదీయలేని సామరస్యాన్ని నెలకొల్పడమే ఈ తత్వశాస్త్రం యొక్క ప్రధాన ఉద్దేశం. దీనిని స్వామినాథన్ తన 'ఇన్ సెర్చ్ ఆఫ్ బయోహ్యాపీనెస్' అనే పుస్తకంలో సవివరంగా వివరించారు.
దేశంలోనే తొలి 'బయో-హ్యాపీ' జిల్లాగా కేయీ పన్యోర్
స్వామినాథన్ శతజయంతి ఉత్సవాల నేపథ్యంలో, ఆయన ఆశయాలను క్షేత్రస్థాయిలో అమలు చేసేందుకు అరుణాచల్ ప్రదేశ్లో ఒక ప్రతిష్టాత్మక ప్రాజెక్టును చేపట్టారు.
కేయీ పన్యోర్ (Keyi Panyor): అరుణాచల్ ప్రదేశ్లోని ఈ ప్రాంతాన్ని భారతదేశపు మొట్టమొదటి 'బయో-హ్యాపీ జిల్లా'గా తీర్చిదిద్దుతున్నారు.
సమిష్టి కృషి: ఎం.ఎస్. స్వామినాథన్ రీసెర్చ్ ఫౌండేషన్ (MSSRF), ఆ జిల్లా యంత్రాంగంతో కలిసి ఈ ప్రాజెక్టును నిర్వహిస్తోంది.
పరిశోధనలు: ఈ ప్రాజెక్టులో భాగంగా స్థానిక ప్రజల జీవనోపాధి మార్గాలు, అక్కడి వ్యవసాయ జీవవైవిధ్యం మరియు పర్యావరణ స్థితిగతులను క్షుణ్ణంగా పరిశీలించి, ప్రకృతి ఆధారిత అభివృద్ధి నమూనాలను రూపొందిస్తారు.
ముఖ్య అంశాలు - లక్ష్యాలు
'జీవ ఆనందం' అనే లక్ష్యాన్ని చేరుకోవడానికి వనరుల సుస్థిర వినియోగం ఎంతో అవసరమని వనరులు చెబుతున్నాయి:
మరుగునపడిన ఆహార వనరులు: గతంలో విరివిగా వాడి, ప్రస్తుతం మరుగునపడిన పోషక విలువలున్న ఆహార పదార్థాలను (Forgotten foods) తిరిగి ప్రజల ముందుకు తీసుకురావడం దీని లక్ష్యం.
పర్యావరణం మరియు ఆరోగ్యం: మానవ శ్రేయస్సు అనేది భూగోళం యొక్క ఆరోగ్యంతో ముడిపడి ఉందని ఈ సిద్ధాంతం చెబుతుంది. ఉదాహరణకు, వ్యర్థాల నుండి వెలువడే మిథేన్ వాయువును తగ్గించడం ద్వారా అటు పర్యావరణానికి, ఇటు ప్రజల ఆరోగ్యానికి మేలు జరుగుతుందని డాక్టర్ సౌమ్య స్వామినాథన్ పేర్కొన్నారు.
ఆర్థిక భద్రత: స్థానిక కమ్యూనిటీలు తమ ప్రాంతంలోని జీవవైవిధ్యం ద్వారా గరిష్ట ఆర్థిక ప్రయోజనాలను పొందేలా వారిని శక్తివంతులను చేయడంపై ఈ ప్రాజెక్టు దృష్టి సారిస్తుంది.
భవిష్యత్తు ఆవశ్యకత
కేవలం వస్తువుల వినియోగం ఆధారంగా సాగే అభివృద్ధి కంటే, ప్రకృతిని పునరుద్ధరించే సిద్ధాంతాలే మేలైనవని బయో హ్యాపీనెస్ చాటిచెబుతుంది. ప్రకృతి ఆధారిత పరిష్కారాలపై దృష్టి సారించడం ద్వారా పేదరిక నిర్మూలన మరియు ఆరోగ్య రక్షణ వంటి ఐక్యరాజ్యసమితి సుస్థిర అభివృద్ధి లక్ష్యాలను (SDGs) చేరుకోవడంలో భారతదేశం ప్రపంచానికే మార్గదర్శిగా నిలిచే అవకాశం ఉంది.
పర్యావరణ సమతుల్యతలో కీలక పాత్ర పోషిస్తున్నప్పటికీ, ఇప్పటివరకు విధానపరంగా నిర్లక్ష్యానికి గురైన గడ్డి భూములు (Grasslands) మరియు పశువుల కాపరుల ప్రాముఖ్యతను చాటిచెప్పేందుకు ఐక్యరాజ్యసమితి సిద్ధమైంది. ఇందులో భాగంగా 2026వ సంవత్సరాన్ని ‘అంతర్జాతీయ పచ్చిక బయళ్ళు, పశువుల కాపరుల సంవత్సరం’ (IYRP) గా ప్రకటించింది. వాతావరణ మార్పుల చర్చల్లో ఇప్పటివరకు కేవలం ‘అడవుల’ చుట్టూనే సాగుతున్న చర్చను (Forest-centric bias) మళ్లించి, సవన్నా వంటి గడ్డి భూములు పర్యావరణానికి అందిస్తున్న సేవలను గుర్తించడం ఈ కార్యక్రమ ప్రధాన ఉద్దేశం.
గడ్డి భూముల పర్యావరణ విలువ: పచ్చిక బయళ్లను కేవలం ‘ఖాళీ ప్రదేశాలు’ లేదా ‘బంజరు భూములు’ (Wastelands) గా భావించడం ఒక చారిత్రక తప్పిదమని నిపుణులు పేర్కొంటున్నారు.
కర్బన నిల్వ కేంద్రాలు: అడవుల కంటే గడ్డి భూములు కొన్ని సందర్భాల్లో మెరుగైన కర్బన నిల్వ కేంద్రాలుగా (Carbon sinks) పనిచేస్తాయి. చెట్లు కర్బనాన్ని ఉపరితలంపై నిల్వ చేస్తే, గడ్డి భూములు వాటి లోతైన వేర్ల ద్వారా భూగర్భంలో భద్రపరుస్తాయి. దీనివల్ల అడవుల్లో కార్చిచ్చు సంభవించినప్పుడు కర్బనం గాలిలోకి విడుదలవుతుంది, కానీ గడ్డి భూముల్లోని కర్బనం భూమి లోపల సురక్షితంగా ఉంటుంది.
జీవవైవిధ్యం: భూమి ఉపరితలంలో సుమారు 40% విస్తరించి ఉన్న ఈ భూములు.. గ్రేట్ ఇండియన్ బస్టర్డ్, మంచు చిరుతలు మరియు ఆసియా సింహాల వంటి అంతరించిపోతున్న జీవులకు నిలయంగా ఉన్నాయి.
నేల సంరక్షకులుగా పశువుల కాపరులు: ప్రపంచవ్యాప్తంగా కఠినమైన పర్యావరణ పరిస్థితుల్లో జీవించే లక్షలాది మంది పశువుల కాపరుల జీవనశైలి ప్రకృతితో మమేకమై ఉంటుంది.
భారతీయ నేపథ్యం: భారతదేశంలో సుమారు 1 నుండి 2 కోట్ల మంది పశువుల కాపరులు ఉన్నారు. వీరు 7.5 కోట్ల గొర్రెలు, 14.5 కోట్ల మేకలతో పాటు ఒంటెలు మరియు యాక్లను సంరక్షిస్తున్నారు. తెలంగాణ, కర్ణాటక మరియు మహారాష్ట్రల్లోని కురుమలు, కురుబలు, ధంగర్లు వంటి సమూహాలు శతాబ్దాలుగా స్వదేశీ జాతి పశువులను పెంచుతున్నారు.
సాంప్రదాయ జ్ఞానం: పర్యావరణ సమతుల్యతను కాపాడటంలో వీరి పాత్ర కీలకం. వీరు అనుసరించే 'రొటేషనల్ గ్రేజింగ్' (పర్యాయ మేత) పద్ధతి నేల సారాన్ని పెంచుతుంది మరియు ప్రమాదకరమైన కార్చిచ్చులను నివారిస్తుంది.
సవాళ్లు మరియు విధానపరమైన లోపాలు: గడ్డి భూములు ప్రస్తుతం తీవ్రమైన ముప్పులను ఎదుర్కొంటున్నాయి:
భూ వినియోగ మార్పు: వ్యవసాయ విస్తరణ, మైనింగ్ మరియు భారీ సోలార్ పార్కుల వంటి ప్రాజెక్టుల వల్ల పచ్చిక బయళ్ళు క్రమంగా కనుమరుగవుతున్నాయి.
నిర్వహణ లోపం: భారతదేశంలో గడ్డి భూముల నిర్వహణ బాధ్యత 18 వేర్వేరు మంత్రిత్వ శాఖల మధ్య చీలిపోయి ఉంది, దీనివల్ల సమగ్రమైన విధానం లోపిస్తోంది. ప్రభుత్వ 'వేస్ట్ల్యాండ్ అట్లాస్'లో వీటిని బంజరు భూములుగా పేర్కొనడం వల్ల ఇవి పారిశ్రామిక అవసరాలకు మళ్లించబడుతున్నాయి.
భవిష్యత్ కార్యాచరణ: 2026 కార్యక్రమం విజయవంతం కావాలంటే వనరులు కొన్ని సూచనలు చేస్తున్నాయి:
NDCs లో చేర్చడం: దేశాలు తమ జాతీయ కర్బన ఉద్గారాల తగ్గింపు లక్ష్యాల్లో (Nationally Determined Contributions) గడ్డి భూముల రక్షణను చేర్చాలి.
హక్కుల కల్పన: పశువుల కాపరులకు భూములపై హక్కులను (Land tenure) కల్పించడం వల్ల సుస్థిర నిర్వహణ సాధ్యమవుతుంది.
సమన్వయం: ఐక్యరాజ్యసమితికి చెందిన వాతావరణం, జీవవైవిధ్యం మరియు నేల సంరక్షణ విభాగాల మధ్య పరస్పర సహకారం పెరగాలి.
ముగింపు: గడ్డి భూములను నిర్లక్ష్యం చేయడం అంటే ఒక నగరం తన పార్కుల (అడవుల) మీద దృష్టి పెట్టి, కంటికి కనబడని భూగర్భ జల వ్యవస్థలను మరియు విద్యుత్ గ్రిడ్లను (గడ్డి భూములు) పట్టించుకోకపోవడం వంటిది. 2026 అంతర్జాతీయ సంవత్సరం ద్వారా ఈ ‘కనబడని’ వ్యవస్థలను గుర్తించి, వాటిని కాపాడే కార్మికులకు (పశువుల కాపరులకు) సరైన గుర్తింపునిచ్చే ప్రయత్నం జరుగుతోంది.
ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద ద్వీపమైన గ్రీన్లాండ్ను కొనుగోలు చేయాలనే లేదా ఆక్రమించుకోవాలనే అమెరికా అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్ ట్రంప్ ప్రయత్నాలు ప్రస్తుతం అంతర్జాతీయ స్థాయిలో తీవ్ర దుమారాన్ని రేపుతున్నాయి. డెన్మార్క్ పరిధిలోని ఈ స్వయంప్రతిపత్తి గల భూభాగంపై ఆధిపత్యం కోసం అమెరికా చేస్తున్న ఒత్తిడి, అటు డెన్మార్క్, ఇటు గ్రీన్లాండ్ స్థానిక నాయకత్వాల ధిక్కారంతో ఒక అంతర్జాతీయ సంక్షోభంగా మారుతోంది.
వ్యూహాత్మక మరియు ఆర్థిక ప్రాముఖ్యత: గ్రీన్లాండ్పై ప్రపంచ దేశాల కన్ను పడటానికి ప్రధాన కారణాలు ఇవే:
ఖనిజ సంపద: 2025 నాటి సర్వే ప్రకారం, ఎలక్ట్రిక్ వాహనాలు (EVలు), బ్యాటరీల తయారీకి అవసరమైన 34 రకాల కీలక ముడి పదార్థాలలో 25 రకాలు ఇక్కడ లభిస్తాయి. అరుదైన ఖనిజాలతో (Rare Earth Elements) పాటు చమురు, గ్యాస్ నిల్వలు కూడా ఇక్కడ పుష్కలంగా ఉన్నాయి.
నూతన వాణిజ్య మార్గాలు: వాతావరణ మార్పుల వల్ల ఆర్కిటిక్ మంచు వేగంగా కరుగుతుండటంతో 'నార్తర్న్ సీ రూట్' (NSR) వంటి కొత్త నౌకాయాన మార్గాలు అందుబాటులోకి వస్తున్నాయి. ఇవి ఆసియా మరియు యూరప్ మధ్య దూరాన్ని సుమారు 8,000 కిలోమీటర్ల మేర తగ్గిస్తాయి.
రక్షణ రంగం: ఇక్కడ అమెరికాకు చెందిన అత్యంత కీలకమైన పిటుఫిక్ స్పేస్ బేస్ (గతంలో థులే ఎయిర్ బేస్) ఉంది. గ్రీన్లాండ్పై నియంత్రణ సాధించడం ద్వారా ఆర్కిటిక్ జలాల్లో రష్యా-చైనా కూటమి ఎదుగుదలను అడ్డుకోవచ్చని అమెరికా భావిస్తోంది.
ఆక్రమణ వివాదం - ధిక్కారం: ట్రంప్ తన రెండోసారి పదవీకాలం ప్రారంభంలో ఈ అంశాన్ని మరింత తీవ్రం చేశారు:
అమెరికా ఒత్తిడి: గ్రీన్లాండ్పై నియంత్రణ అమెరికా భద్రతకు అత్యవసరమని ట్రంప్, ఉపాధ్యక్షుడు జె.డి. వాన్స్ స్పష్టం చేశారు. దీని కోసం సైనిక లేదా ఆర్థిక బలవంతపు చర్యలను కూడా తోసిపుచ్చలేమని ట్రంప్ ప్రకటించడం ఆందోళన కలిగిస్తోంది.
గ్రీన్లాండ్ స్పందన: "గ్రీన్లాండ్ గ్రీన్లాండ్ వాసులకే చెందుతుంది" అని అక్కడి ప్రధానమంత్రి మ్యూట్ ఎగెడె కుండబద్దలు కొట్టారు. వలసవాద బేడీలను తెంచుకుని పూర్తి స్వాతంత్ర్యం దిశగా అడుగులు వేయాలని ఆయన పిలుపునిచ్చారు.
డెన్మార్క్ హెచ్చరిక: ఒకవేళ అమెరికా గ్రీన్లాండ్ను ఆక్రమించుకోవాలని చూస్తే, అది నాటో (NATO) సైనిక కూటమి అంతానికి దారితీస్తుందని డెన్మార్క్ ప్రధాని మెట్టె ఫ్రెడరిక్సెన్ తీవ్రంగా హెచ్చరించారు.
అంతర్గత రాజకీయాలు మరియు వాతావరణ సంక్షోభం:
2025 ఎన్నికలు: 2025 మార్చిలో జరిగిన ఎన్నికల్లో జెన్స్-ఫ్రెడరిక్ నీల్సన్ నేతృత్వంలోని సెంటర్-రైట్ 'డెమోక్రాటిట్' పార్టీ అనూహ్య విజయం సాధించింది. అమెరికా నుండి పెరుగుతున్న ఒత్తిడిని ఎదుర్కుంటూనే, ద్వీపం యొక్క ఆర్థిక వ్యవస్థను సుస్థిరపరచడం నీల్సన్ ముందున్న ప్రధాన సవాలు.
మంచు కరుగుదల: ఆర్కిటిక్ ప్రాంతం ప్రపంచంలోని ఇతర ప్రాంతాల కంటే నాలుగు రెట్లు వేగంగా వేడెక్కుతోంది. గ్రీన్లాండ్ మంచు పొరలు గతంలో అంచనా వేసిన దానికంటే 20% ఎక్కువగా కరిగిపోయాయని నాసా పరిశోధనలు వెల్లడిస్తున్నాయి.
ముగింపు: గ్రీన్లాండ్ అంశం కేవలం రెండు దేశాల మధ్య భూభాగ వివాదం మాత్రమే కాదు; ఇది ప్రపంచ క్రమానికి (Global Order) మరియు దేశాల సార్వభౌమాధికారానికి ఎదురవుతున్న పెద్ద పరీక్ష.
పోలిక: గ్రీన్లాండ్ అనేది శతాబ్దాలుగా గడ్డకట్టుకుపోయిన ఒక భారీ లాకర్ (Safe) వంటిది. ఇప్పుడు వాతావరణ మార్పుల వల్ల ఆ తాళం (మంచు) కరుగుతుండటంతో, లోపల ఉన్న ఖరీదైన సంపదను (ఖనిజాలు) దక్కించుకోవడానికి బలవంతులైన పొరుగువారు (అమెరికా వంటి దేశాలు) ఆ లాకర్ హక్కుల కోసం ఒకరితో ఒకరు పోరాడుకుంటున్నారు. అయితే ఆ లాకర్ అసలైన యజమానులు (గ్రీన్లాండ్ ప్రజలు) మాత్రం తమ హక్కులను వదులుకోవడానికి సిద్ధంగా లేరు.